Pentoz, beş karbon atomu barındıran ve C6H12O6 formülüyle gösterilen monosakkaritlere verilen genel addır. Monosakkaritler, karbonhidratların en basit ve en küçük yapı taşlarıdır. Heksozlar, canlılarda enerji kaynağı olarak kullanılırlar. Ayrıca diğer karbonhidratların (disakkaritler, polisakkaritler) yapısına da katılırlar.
Pentozlar, aldehit grubu (-CHO) barındıran aldoheksozlar ve keton grubu (-CO-) barındıran ketoheksozlar olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Aldoheksozlar, D ve L olmak üzere iki optik izomere sahiptir. D ve L izomerleri, moleküllerin ayna görüntüsüdür. Ketoheksozlar ise DL olmak üzere tek bir optik izomere sahiptir. DL izomeri, molekülün kendisiyle ayna görüntüsüdür.
Pentozların en önemli örnekleri şunlardır:
-
Riboz: RNA’nın yapısına katılan pentozdur. Riboz, nükleotit adı verilen moleküllerin yapısında bulunur. Nükleotitler, riboz, fosfat grubu ve bir nükleobazdan oluşur. Nükleotitler, birbirine bağlanarak RNA’yı oluşturur.
-
Deoksiriboz: DNA’nın yapısına katılan pentozdur. Deoksiriboz, ribozdan farklı olarak 2 numaralı karbonunda hidroksil grubu (-OH) yerine hidrojen atomu (-H) taşır. Bu sayede DNA daha stabil bir yapıya sahip olur.
-
Ksiloz: Bitkilerde bulunan pentozdur. Ksiloz, ksilem adı verilen bitki dokusunun yapısına katılır. Ksilem, bitkilerde su ve mineral taşıyan dokudur.
-
Arabinoz: Bitkilerde bulunan pentozdur. Arabinoz, arabinogalaktan adı verilen bir polisakkaritin yapısına katılır. Arabinogalaktan, bitkilerde hücre duvarının bileşenidir.
