Heksoz, altı karbon atomu barındıran ve C6H12O6 formülüyle gösterilen monosakkaritlere verilen genel addır. Monosakkaritler, karbonhidratların en basit ve en küçük yapı taşlarıdır. Heksozlar, canlılarda enerji kaynağı olarak kullanılırlar. Ayrıca diğer karbonhidratların (disakkaritler, polisakkaritler) yapısına da katılırlar.
Heksozlar, aldehit grubu (-CHO) barındıran aldoheksozlar ve keton grubu (-CO-) barındıran ketoheksozlar olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Aldoheksozlar, D ve L olmak üzere iki optik izomere sahiptir. D ve L izomerleri, moleküllerin ayna görüntüsüdür. Ketoheksozlar ise DL olmak üzere tek bir optik izomere sahiptir. DL izomeri, molekülün kendisiyle ayna görüntüsüdür.
Heksozların en önemli örnekleri şunlardır:
-
Glukoz: En yaygın aldoheksozdur. Kan şekeri olarak bilinir. Hücrelerin enerji ihtiyacını karşılar. Glikojen, nişasta ve selüloz gibi polisakkaritlerin yapısına katılır.
-
Fruktoz: En tatlı aldoheksozdur. Meyve şekeri olarak bilinir. Glukozla birleşerek sakkaroz adı verilen disakkariti oluşturur. Fruktan gibi polisakkaritlerin yapısına katılır.
-
Galaktoz: Süt şekeri olarak bilinir. Glukozla birleşerek laktoz adı verilen disakkariti oluşturur.
-
Manoz: Bakteri hücre duvarlarında bulunan peptidoglikanın yapısına katılır.
-
Riboz: RNA’nın yapısına katılan pentoz adı verilen beş karbonlu monosakkaritin heksoza dönüştürülmesiyle oluşur.
-
Deoksiriboz: DNA’nın yapısına katılan pentozun heksoza dönüştürülmesiyle oluşur.
-
Sorboz: Bazı meyvelerde bulunan ketoheksozdur.
-
Tagatoz: Bazı süt ürünlerinde bulunan ketoheksozdur.
