Depremler, yer kabuğunun içinde veya üzerinde meydana gelen ani sarsıntılar veya hareketlerdir. Depremler, yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirine çarpması, kayması veya uzaklaşması sonucunda ortaya çıkarlar . Bu nedenle, depremlerin en çok görüldüğü alanlar, levha sınırlarının olduğu yerlerdir .
Levha sınırları, levhaların birbirine yaklaştığı, uzaklaştığı veya yan yana kaydığı yerlerdir. Levha sınırları üçe ayrılır: çarpışma sınırı, uzaklaşma sınırı ve yan kayma sınırı .
Çarpışma sınırı, levhaların birbirine doğru hareket ettiği ve birbirinin altına girdiği yerdir. Bu sınırda meydana gelen depremler genellikle şiddetli ve derindir. Çarpışma sınırında bulunan önemli deprem bölgeleri şunlardır:
-
Pasifik Ateş Çemberi: Pasifik Okyanusu’nu çevreleyen ve dünyanın en aktif deprem kuşağı olan bölgedir. Bu bölgede Pasifik Levhası, Avrasya Levhası, Amerika Levhası ve diğer küçük levhalarla çarpışmaktadır . Pasifik Ateş Çemberi’nde bulunan önemli deprem bölgeleri şunlardır:
-
Japonya: Japonya, dört büyük levhanın (Pasifik, Avrasya, Filipin ve Kuzey Amerika) çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle Japonya’da çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . Japonya’da meydana gelen en büyük deprem 2011 yılında gerçekleşen 9.0 büyüklüğündeki Tohoku Depremi’dir.
-
Şili: Şili, Güney Amerika Levhası ile Pasifik Levhası’nın çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle Şili’de çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . Şili’de meydana gelen en büyük deprem 1960 yılında gerçekleşen 9.5 büyüklüğündeki Valdivia Depremi’dir.
-
Endonezya: Endonezya, Avustralya Levhası ile Asya Levhası’nın çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle Endonezya’da çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . Endonezya’da meydana gelen en büyük deprem 2004 yılında gerçekleşen 9.1 büyüklüğündeki Sumatra Depremi’dir.
-
Alp-Himalaya Kuşağı: Avrupa ve Asya kıtalarının güneyinde uzanan ve dünyanın en yüksek dağlarına ev sahipliği yapan bölgedir. Bu bölgede Afrika Levhası ile Avrasya Levhası’nın çarpışması sonucunda depremler meydana gelir . Alp-Himalaya Kuşağı’nda bulunan önemli deprem bölgeleri şunlardır:
-
Türkiye: Türkiye, Anadolu Levhası’nın Afrika Levhası ve Avrasya Levhası ile çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle Türkiye’de çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . Türkiye’de meydana gelen en büyük deprem 1999 yılında gerçekleşen 7.6 büyüklüğündeki Marmara Depremi’dir.
-
İran: İran, Arabistan Levhası ile Avrasya Levhası’nın çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle İran’da çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . İran’da meydana gelen en büyük deprem 856 yılında gerçekleşen 7.9 büyüklüğündeki Damghan Depremi’dir.
-
Nepal: Nepal, Hindistan Levhası ile Avrasya Levhası’nın çarpıştığı bir bölgede yer alır. Bu nedenle Nepal’de çok sayıda ve şiddetli deprem meydana gelir . Nepal’de meydana gelen en büyük deprem 2015 yılında gerçekleşen 7.8 büyüklüğündeki Gorkha Depremi’dir.
Uzaklaşma sınırı, levhaların birbirinden uzaklaştığı ve yeni yer kabuğu oluştuğu yerdir. Bu sınırda meydana gelen depremler genellikle hafif ve sığdır. Uzaklaşma sınırında bulunan önemli deprem bölgeleri şunlardır:
-
Orta Atlantik Sırtı: Atlantik Okyanusu’nun ortasında uzanan ve iki kıtayı ayıran bir dağ sırasıdır. Bu sırada Güney Amerika Levhası ile Afrika Levhası ve Kuzey Amerika Levhası ile Avrasya Levhası birbirinden uzaklaşmaktadır . Orta Atlantik Sırtı’nda meydana gelen en büyük deprem 1960 yılında gerçekleşen 6.0 büyüklüğündeki Agadir Depremi’dir.
-
Doğu Afrika Yarığı: Afrika kıtasının doğusunda uzanan ve kıtanın ikiye bölünmesine yol açan bir çatlak sistemidir. Bu sistemde Afrika Levhası ikiye ayrılarak Somali Levhası ve Nübye Levhası oluşmaktadır . Doğu Afrika Yarığı’nda meydana gelen en büyük deprem 2005 yılında gerçekleşen 7.1 büyüklüğündeki Ziway Depremi’dir.
-
Kızıl Deniz Rifti: Kızıl Deniz’in altında uzanan ve yeni bir okyanus oluşumuna yol açan bir çatlak sistemidir. Bu sistemde Arabistan Levhası ile Afrika Levhası birbirinden uzaklaşmaktadır . Kızıl Deniz Rifti’nde meydana gelen en büyük deprem 1995 yılında gerçekleşen 7.3 büyüklüğündeki Gulf of Aqaba Depremi’dir.
Yan kayma sınırı, levhaların birbirine paralel olarak yan yana kaydığı yerdir. Bu sınırda meydana gelen depremler genellikle orta şiddetli ve orta derinliktedir. Yan kayma sınırında bulunan önemli deprem bölgeleri şunlardır:
San Andreas Fay Hattı: ABD’nin Kaliforniya eyaletinde uzanan ve Pasifik Levhası ile Kuzey Amerika Levhası’nın yan yana kaydığı bir fay hattıdır . San Andreas Fay Hattı’nda meydana gelen en büyük deprem 1906 yılında gerçekleşen 7.8 büyüklüğündeki San Francisco Depremi’dir .
-
Kuzey Anadolu Fay Hattı: Türkiye’nin kuzeyinde uzanan ve Anadolu Levhası ile Avrasya Levhası’nın yan yana kaydığı bir fay hattıdır. Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda meydana gelen en büyük deprem 1939 yılında gerçekleşen 7.9 büyüklüğündeki Erzincan Depremi’dir .
-
Büyük Doğu Afrika Yarığı: Afrika kıtasının doğusunda uzanan ve Somali Levhası ile Nübye Levhası’nın yan yana kaydığı bir çatlak sistemidir. Büyük Doğu Afrika Yarığı’nda meydana gelen en büyük deprem 2006 yılında gerçekleşen 7.5 büyüklüğündeki Mozambik Depremi’dir .
