Boğazlar Sorununun Kronolojisi, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının stratejik önemi nedeniyle hem Osmanlı Devleti’ne yönelik saldırıların hem de Avrupa devletlerinin kendi aralarında çekişmelerin ortaya çıkmasına yol açan sorunun tarihsel gelişimini gösteren bir tablodur. Bu tabloya göre Boğazlar Sorunu şu dönemlere ayrılabilir:
-
(1453-1774) Osmanlı Devleti’nin Mutlak Egemenlik Dönemi: Bu dönemde boğazlar tamamen Osmanlı Devleti’nin kontrolü altındadır ve yabancı devletlerin boğazlardan geçmesine izin verilmemektedir. Bu dönem 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile son bulur.
-
(1774-1841) Boğazlar Konusunu İkili Anlaşmalarla Düzenleme Dönemi: Bu dönemde boğazlar konusu ilk kez uluslararası bir sorun haline gelir ve Rusya, İngiltere, Fransa gibi devletler boğazlara hakim olmak için Osmanlı Devleti ile ikili anlaşmalar yaparlar. Bu dönem 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile son bulur.
-
(1841-1923) Boğazlar Konusunu Çok Taraflı Anlaşmalarla Düzenleme Dönemi: Bu dönemde boğazlar konusu çok taraflı anlaşmalarla düzenlenir ve Osmanlı Devleti’nin egemenliği sınırlanır. Bu dönemde 1856 Paris Antlaşması, 1871 Londra Protokolü, 1878 Berlin Antlaşması, 1913 Londra Antlaşması gibi anlaşmalar yapılır. Bu dönem 1923 Lozan Antlaşması ile son bulur.
-
(1923-1936) Türkiye Cumhuriyeti’nin Egemenlik Dönemi: Bu dönemde boğazlar konusu Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenliği altında olmakla birlikte Lozan Antlaşması’nda belirlenen kurallara bağlıdır. Bu dönemde boğazlarda askerden arındırılmış bölgeler vardır ve boğazların denetimi uluslararası bir komisyona verilmiştir. Bu dönem 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile son bulur.
-
(1936-günümüz) Türkiye Cumhuriyeti’nin Tam Egemenlik Dönemi: Bu dönemde boğazlar konusu Türkiye Cumhuriyeti’nin tam egemenliği altındadır ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde belirlenen kurallara bağlıdır. Bu dönemde boğazlarda askerden arındırılmış bölgeler kaldırılmış ve boğazların denetimi tamamen Türkiye’ye verilmiştir. Bu dönem günümüze kadar devam etmektedir.
