Yüzey volkanizması, magmanın yer kabuğundaki zayıf noktalardan, çatlaklardan veya fay hatlarından yüzeye çıkmasıyla oluşan volkanik faaliyetlerdir. Yüzey volkanizması sonucunda yeryüzünde çeşitli yer şekilleri meydana gelir. Bunlar şunlardır:
-
Volkan: Magmanın yüzeye çıktığı yerlerde oluşan koni şeklindeki yükseltilerdir. Volkanların tepesindeki çukurluğa krater, kraterin içindeki magmanın biriktiği yere magma odası denir. Volkanlar, patlama şekillerine göre püskürme, patlama ve karışık volkanlar olarak sınıflandırılır. Türkiye’de Erciyes, Ağrı, Nemrut, Karacadağ gibi volkanlar örnek verilebilir.
-
Lav: Magmanın yüzeye çıktıktan sonra akışkan halde ilerleyen sıvı kayaçlara lav denir. Lavlar, soğudukça katılaşır ve yeryüzünde lav akıntıları veya lav platosu adı verilen yer şekillerini oluşturur. Türkiye’de Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde geniş lav platoları bulunur.
-
Volkanik Kül: Volkanların patlamasıyla havaya fırlatılan küçük boyutlu katı maddelere volkanik kül denir. Volkanik küller, rüzgarla taşınarak uzak mesafelere ulaşabilir ve yeryüzünde kalın tabakalar halinde birikebilir. Volkanik küller, toprak verimliliğini artırır ve bazen de volkanik cam veya obsidyen adı verilen parlak kayaçları oluşturur. Türkiye’de Kapadokya yöresinde volkanik küllerin oluşturduğu peribacaları görülür.
-
Volkanik Gaz: Volkanların patlamasıyla havaya fırlatılan su buharı, karbondioksit, hidrojen sülfür, kükürt dioksit gibi gazlara volkanik gaz denir. Volkanik gazlar, atmosferde sera etkisi yapabilir veya asit yağmurlarına neden olabilir. Ayrıca volkanik gazlar, bazen de jeotermal enerji kaynağı olarak kullanılabilir. Türkiye’de Kula (Manisa), Balçova (İzmir), Yalova gibi yerlerde jeotermal kaynaklar bulunur.
