Karstik aşınım şekilleri, suda kolayca çözünebilen kayaçların (kalker, dolomit, jips, kaya tuzu vb.) yağmur ve yeraltı sularının etkisiyle aşınması sonucu oluşan yer şekilleridir. Karstik aşınım şekilleri şunlardır:
-
Lapya: Kalkerli yamaçlarda yağmur ve kar sularının yüzeyi eriterek açtıkları küçük oluklardır. Oluşan çukurluklar keskin sırtlarda yan yana sıralandığından yüzey pürüzlüdür. Büyüklükleri birkaç cm ile birkaç metre arasında değişir
-
Dolin: Lapyalar zamanla genişleyip birleşirler, böylelikle dolinler oluşur. Dolinler, kalker platolar üzerinde görülen oval veya yuvarlak çukurluklardır. Derinlikleri birkaç metreden yüz metreye kadar ulaşabilir. Dolinler oluşum şekillerine göre erime dolini ve çökme dolini olarak ikiye ayrılır. Erime dolinleri, yağış sularının kireçtaşlarını eritmesiyle oluşur. Çökme dolinleri ise yeraltındaki mağaraların tavanlarının çökmesiyle oluşur.
-
Obruk: Dolinlerden daha büyük ve daha derin olan karstik çukurluklardır. Obrukların tabanında genellikle su birikintileri bulunur. Obruklar da oluşum şekillerine göre erime obrugu ve çökme obrugu olarak ikiye ayrılır. Erime obrukları, yağış sularının kireçtaşlarını eritmesiyle oluşur. Çökme obrukları ise yeraltındaki mağaraların tavanlarının çökmesiyle oluşur.
-
Uvala: Birbirine yakın olan dolin veya obrukların birleşmesiyle oluşan geniş ve derin karstik çukurluklardır. Uvalaların tabanında genellikle toprak bulunur. Uvalalar da oluşum şekillerine göre erime uvalası ve çökme uvalası olarak ikiye ayrılır. Erime uvalası, yağış sularının kireçtaşlarını eritmesiyle oluşur. Çökme uvalası ise yeraltındaki mağaraların tavanlarının çökmesiyle oluşur.
-
Polye: Uvalalardan daha büyük olan karstik ovalardır. Polye tabanında akarsu veya göl bulunabilir. Polye de oluşum şekillerine göre erime polyesi ve çökme polyesi olarak ikiye ayrılır. Erime polyesi, yağış sularının kireçtaşlarını eritmesiyle oluşur. Çökme polyesi ise yeraltındaki mağaraların tavanlarının çökmesiyle oluşur.
-
Körük: Kalkerli arazilerde akarsuların yüzeyden kaybolup yeraltına inerek açtıkları dar ve derin yarıklardır. Körüklerde akarsu debesi azdır ve akarsu kaynağına yakındır.
-
Düden: Körüklerden daha geniş olan karstik yarıklardır. Düdenlerde akarsu debesi fazladır ve akarsu kaynağından uzaktır. Düdenler de oluşum şekillerine göre üst düden ve alt düden olarak ikiye ayrılır. Üst düden, akarsuyun yeraltına indiği noktadır. Alt düden ise akarsuyun yeniden yüzeye çıktığı noktadır.
-
Karstik kuyu: Yeraltındaki mağaralarda akarsuyun aşındırmasıyla oluşan dikey oyuklardır. Karstik kuyuların derinliği birkaç metreden yüzlerce metreye kadar ulaşabilir.
-
Karstik kaynak: Yeraltındaki mağaralarda biriken suların yüzeye çıktığı noktalardır. Karstik kaynaklar, debilerine göre vadi kaynağı, pınar ve çeşme olarak sınıflandırılır. Vadi kaynağı, debisi en yüksek olan karstik kaynaktır. Pınar, debisi orta düzeyde olan karstik kaynaktır. Çeşme ise debisi en düşük olan karstik kaynaktır.
