Volkanik (püskürük) kayaçlar, yeraltındaki erimiş kayaların (magmanın) yeryüzüne çıkması veya yerkabuğunun derinliklerinde soğuması sonucu oluşan kayaçlardır. Volkanik kayaçlar, magmanın çıkış yeri, soğuma hızı ve kimyasal bileşimine göre çeşitli türlerde sınıflandırılır. Bir örnek olarak, bazalt, volkanik bir kayaç türüdür ve okyanus tabanında veya karasal volkanlarda oluşur. Bazalt, demir ve magnezyum bakımından zengin, silisyum bakımından fakir bir magmadan oluşur. Bazaltın rengi genellikle siyah veya koyu gri olup, küçük kristaller içerir.
Volkanik kayaçlar, diğer kayaç türleriyle karşılaştırıldığında bazı benzersiz özelliklere sahiptir. Örneğin, volkanik kayaçlar, magmanın soğumasıyla oluştuğu için, daha genç ve daha sıcak kayaçlardır. Volkanik kayaçlar, magmanın içerdiği gazların etkisiyle gözenekli veya köpüklü bir yapıya sahip olabilirler. Volkanik kayaçlar, magmanın kimyasal bileşimine bağlı olarak farklı renklerde olabilirler. Volkanik kayaçlar, yer şekillerinin oluşumunda önemli bir rol oynarlar. Örneğin, volkanik kayaçlar, volkan konileri, lav akıntıları, lav platosu ve lav düzlükleri gibi yer şekillerini oluştururlar.
Volkanik kayaçlara örnekler vermek gerekirse:
-
Andezit: Gri veya pembe renkli, orta büyüklükte kristaller içeren bir taştır. Andezit, silisyum bakımından orta derecede zengin bir magmadan oluşur. Andezit genellikle dairevi veya yay biçimindeki volkan kuşaklarında görülür. Örneğin, Türkiye’de Erciyes Dağı ve Hasan Dağı andezitik volkanlardır.
-
Obsidiyen: Siyah veya koyu renkli, camsı bir taştır. Obsidiyen, silisyum bakımından zengin bir magmadan oluşur. Obsidiyen çok hızlı soğuduğu için kristalleşemez ve cam gibi bir yapı kazanır. Obsidiyen genellikle volkanların kenarlarında veya lav akıntılarında bulunur. Örneğin, Türkiye’de Ağrı Dağı’nın eteklerinde obsidiyen görülür.
-
Ponza: Beyaz veya açık renkli, köpüklü bir taştır. Ponza, silisyum bakımından zengin bir magmadan oluşur. Ponza çok hafif ve gözenekli bir yapıya sahiptir çünkü magmanın içerdiği gazların kabarcıklar halinde kaçmasıyla oluşur. Ponza genellikle volkanların patlama bölgelerinde bulunur. Örneğin, Türkiye’de Kapadokya bölgesinde ponza görülür.
