İklim değişikliği, uzun bir zaman diliminde bir bölgenin veya dünyanın iklim özelliklerinde meydana gelen değişimdir. İklim değişikliği, sıcaklık, yağış, rüzgar, basınç, nem gibi iklim öğelerinin ortalamalarında veya dağılımlarında görülen farklılıklar olarak tanımlanabilir. İklim değişikliği, doğal veya insan kaynaklı olabilir.
Doğal iklim değişikliği, dünyanın kendi iç dinamikleri veya dış etkenlerle oluşan iklim değişimidir. Doğal iklim değişikliğinin nedenleri şunlardır:
-
Güneş aktivitesi: Güneş’in parlaklığı ve enerji üretimi zamanla değişir. Güneş lekeleri ve güneş rüzgarları gibi olaylar güneş aktivitesini etkiler. Güneş aktivitesi arttıkça dünyaya gelen enerji miktarı da artar ve iklim ısınır. Güneş aktivitesi azaldıkça dünyaya gelen enerji miktarı da azalır ve iklim soğur.
-
Yörünge değişiklikleri: Dünya’nın güneş etrafındaki yörüngesi zamanla değişir. Dünya’nın yörüngesinin şekli, eğikliği ve dönme ekseni güneş ışınlarının yeryüzüne düştüğü açıyı etkiler. Yörünge değişiklikleri buzul çağları ve ara buzul çağları gibi uzun süreli iklim döngülerine neden olur.
-
Volkanik patlamalar: Volkanik patlamalar sonucu atmosfere püskürten kül, toz ve gazlar güneş ışınlarının bir kısmını yansıtır ve iklimi soğutur. Volkanik patlamalar ayrıca atmosferdeki kimyasal bileşimi de değiştirir.
-
Plaka tektoniği: Plaka tektoniği, yerkabuğunu oluşturan plakaların hareketidir. Plaka tektoniği sonucu kıtaların şekli, büyüklüğü ve konumu değişir. Bu da okyanus akıntılarını, deniz seviyesini, rüzgarları ve yağışları etkiler.
İnsan kaynaklı iklim değişikliği ise insan faaliyetleri sonucu oluşan iklim değişimidir. İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin en önemli nedeni küresel ısınmadır. Küresel ısınma, atmosferdeki sera gazlarının artmasıyla oluşan sera etkisidir. Sera etkisi, güneş ışınlarının bir kısmının atmosfer tarafından tutulması ve yeryüzünün ısınmasıdır. Sera gazları arasında karbondioksit, metan, azot oksit, ozon ve florokarbonlar sayılabilir. Sera gazlarının kaynakları ise şunlardır:
-
Fosil yakıtların yakılması: Kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtların yakılması sonucu atmosfere karbondioksit salınır. Fosil yakıtların yakılması enerji üretimi, ulaşım, sanayi ve evsel kullanım gibi alanlarda yaygındır.
-
Tarım faaliyetleri: Tarım faaliyetleri sonucu atmosfere metan ve azot oksit salınır. Metan hayvancılık, pirinç tarımı ve biyokütle yanması gibi kaynaklardan gelir. Azot oksit ise gübre kullanımı, toprak işleme ve biyokütle yanması gibi kaynaklardan gelir.
-
Ormanların yok edilmesi: Ormanların yok edilmesi sonucu atmosfere karbondioksit salınır. Ormanlar karbondioksiti depolayan ve oksijen üreten canlılardır. Ormanların yok edilmesi hem karbondioksit depolama kapasitesini azaltır hem de karbondioksit salımını arttırır.
-
Endüstriyel süreçler: Endüstriyel süreçler sonucu atmosfere ozon ve florokarbonlar salınır. Ozon, araçların egzozlarından çıkan azot oksitlerin güneş ışığıyla tepkimeye girmesiyle oluşur. Florokarbonlar ise soğutucu, sprey, yangın söndürücü gibi ürünlerde kullanılır.
İklim değişikliğinin sonuçları ise şunlardır:
-
Buzulların erimesi: Buzulların erimesi sonucu deniz seviyesi yükselir ve kıyı bölgelerinde su baskınları olur. Buzulların erimesi ayrıca kutuplarda yaşayan hayvanların yaşam alanlarını daraltır ve nesillerini tehlikeye atar.
-
Sıcaklık artışı: Sıcaklık artışı sonucu kuraklık, çölleşme, orman yangınları, hastalıklar ve canlı türlerinin yok olması gibi sorunlar ortaya çıkar. Sıcaklık artışı ayrıca mevsimlerin değişmesine ve tarımsal üretimin azalmasına neden olur.
-
Yağış rejiminin bozulması: Yağış rejiminin bozulması sonucu sel, taşkın, erozyon, toprak kayması gibi afetler meydana gelir. Yağış rejiminin bozulması ayrıca su kaynaklarının azalmasına ve su kalitesinin düşmesine neden olur.
-
Ekosistemlerin zarar görmesi: Ekosistemlerin zarar görmesi sonucu biyolojik çeşitlilik azalır ve canlı türleri yok olur. Ekosistemlerin zarar görmesi ayrıca doğal dengenin bozulmasına ve insan sağlığının tehlikeye girmesine neden olur.
