Mehdilik, İslam’da ahir zamanda geleceğine ve İslam’ın dünya hakimiyetini gerçekleştireceğine inanılan kurtarıcı kişi olan Mehdi’ye duyulan inançtır. Mehdi, “kendisine rehberlik edilen”, Allah tarafından yol gösterilen, hususi ve şahsi bir tarzda Allah’ın hidayetine nail olan (hidayete erdirilen) kişi manasındadır. Mehdilik inancı Kur’an’da yer almamakla birlikte bazı ayetlerin yorumları, hadisler ve dini önderlerin sözleri üzerinden değişik İslam coğrafyalarında kendisine yer edinmiştir.
Mehdilik inancının tarihsel gelişimi şöyle özetlenebilir:
-
Mehdilik inancı, Muaviye b. Ebu Süfyan’ın ölümünün ardından (60/680) çıkan iç savaşlar sırasında “İslam’ı asli hüviyetine kavuşturacak olan beklenen idareci” anlamında kullanılmaya başlanmıştır.
-
Bu dönemde Abdullah b. Zübeyr ıslah amaçlı bir halifelik iddiasında bulunmuş, Muhtar es-Sekafi ise Hz. Ali’nin oğullarından Muhammed b. Hanefiyye’yi imam ve ilahi kurtarıcı diye tanıtmıştır.
-
Keysaniyye adıyla anılan aşırı Şii fırkası Muhammed b. Hanefiyye’nin ölmediğini, Medine yakınındaki Radvâ dağında bulunduğunu ve ahir zamanda ortaya çıkıp dünyayı ıslah edeceğini iddia etmiştir.
-
Emevi halifeleri içinde, seleflerinin zulümlerini ortadan kaldırıp bu tür düşünceyi destekleyen ve kendisini mehdi olarak hissettiren ilk kişi Süleyman b. Abdülmelik olmuştur.
-
Ömer b. Abdülaziz ise bizzat iddia etmemesine rağmen takvası ve adil idaresi sebebiyle çağında yaşayan pek çok kimse tarafından mehdi diye kabul edilmiştir.
-
Şehzade Mustafa’nın idamından sonra ortaya çıkan Düzmece Mustafa isyanı da kaynaklarda Mehdilik olarak geçmektedir.
-
Kanuni Sultan Süleyman’ın oğulları Selim ve Bayezid’in mücadeleleri de yeni bir karışıklığa yol açmıştır.
-
-
yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’da eli silahlı genişçe bir kitle potansiyel tehlike haline gelmiştir.
-
-
yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti’nin zayıflamasından istifade eden Şii Safeviler’in desteğiyle İran’da ortaya çıkan Celali isyanları Mehdilik inancını canlandırmıştır.
-
-
yüzyılın sonlarında Afrika’da sömürgeciliğe karşı çıkmak ve İslam’ı yaymak için Mehdilik düşüncesinden faydalanan önemli bir hareket 1881’de Sudan’da Muhammed Ahmed el-Mehdi’nin liderliğinde ortaya çıkmıştır . Muhammed Cum’a da 1941 yılında Nijerya’da Ijebu-Ode şehrinde Mehdiliğini ilan etmiştir .
