Azot döngüsü, azotun farklı formlarda canlılar ve çevre arasında sürekli olarak dönüşmesi olayıdır. Azot, canlılar için önemli bir elementtir, çünkü amino asitlerin, proteinlerin ve nükleik asitlerin yapısına katılır. Azotun başlıca kaynağı atmosferdir. Atmosfer yaklaşık %78 oranında serbest azot gazı (N 2 ) içerir. Ancak, serbest azot gazı bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılamaz. Bu nedenle, azotun farklı yollarla fikse edilmesi yani kullanılabilir azotlu bileşiklere dönüştürülmesi gerekir. Azot döngüsünün başlıca aşamaları şunlardır:
-
Abiyotik fiksasyon: Atmosferdeki serbest azotun yıldırım, şimşek, volkanik faaliyetler gibi olaylarla amonyak (NH 3 ) veya nitrat (NO 3 -) gibi azotlu bileşiklere dönüştürülmesidir .
-
Biyolojik fiksasyon: Baklagillerin kökünde yaşayan bakteriler, bazı mikroorganizmalar ve siyanobakteriler gibi canlıların atmosferdeki serbest azotu amonyak (NH 3 ) veya amonyum iyonuna (NH 4 +) dönüştürmesidir .
-
Nitrifikasyon: Toprakta yaşayan nitrit bakterileri ve nitrat bakterileri gibi canlıların amonyak (NH 3 ) veya amonyum iyonunu (NH 4 +) önce nitrite (NO 2 -), sonra nitrata (NO 3 -) dönüştürmesidir .
-
Assimilasyon: Bitkilerin kökleriyle topraktan aldıkları nitrat (NO 3 -) veya amonyum iyonunu (NH 4 +) kullanarak azotlu organik bileşikler sentezlemesidir. Otçul hayvanlar ise bitkileri tüketerek azotlu organik bileşikleri alırlar .
-
Amonyifikasyon: Canlıların organik atıkları ve ölmüş organizmalar toprağa karışır. Toprakta yaşayan ayrıştırıcılar ve çürükçüller gibi canlılar bu atıklardaki organik molekülleri parçalayarak amonyak (NH 3 ) veya amonyum iyonuna (NH 4 +) dönüştürür .
-
Denitrifikasyon: Toprakta yaşayan bazı bakteriler, nitratı serbest azota dönüştürerek atmosfere verir. Bu reaksiyona denitrifikasyon denir. Denitrifikasyon sayesinde atmosferdeki azot dengede tutulur .
Azot döngüsü, ekosistemin devamlılığı için önemlidir. Azot döngüsü sayesinde canlılar azota erişebilir ve azotlu organik bileşikleri sentezleyebilir. Ayrıca, azot döngüsü toprak verimliliğini artırır ve çevre kirliliğini önler.
