Bitki hareketleri, bitkilerin çevreden gelen uyaranlara tepki olarak gerçekleştirdikleri fiziksel değişimlerdir. Bitkilerde hareket, hayvanlardan farklı olarak kas veya sinir sistemi aracılığıyla değil, hücrelerdeki su basıncı, büyüme hormonları veya hücre bölünmesi gibi faktörlerle olur.
Bitkilerde hareket iki ana gruba ayrılır: tropizma ve nasti.
Tropizma, bitkilerin uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleştirdikleri yönelme hareketidir. Tropizma hareketleri, bitkilerin sadece büyüyen ve uzayan kısımlarında meydana gelir. Eğer hareket uyarana doğru ise pozitif, zıt yönde ise negatif tropizma olarak adlandırılır. Başlıca tropizma çeşitleri şunlardır:
-
Fototropizma: Bitkinin ışığa karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Örneğin, pencere önüne konan bir bitkinin güneşe doğru yönelmesi pozitif fototropizmadır. Fototropizmada oksin hormonu rol oynar.
-
Jeotropizma: Bitkinin yer çekimine karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Genellikle kökler pozitif, gövdeler negatif jeotropizma hareketi yapar.
-
Hidrotropizma: Bitkinin suya karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Örneğin, bitki köklerinin toprakta suyun bulunduğu bölgelere doğru uzaması pozitif hidrotropizmadır.
-
Kemotropizma: Bitkinin kimyasal bir maddeye karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Örneğin, bitki köklerinin topraktaki besinlere doğru büyümesi pozitif kemotropizmadır.
-
Tigmonasti: Bitkinin dokunmaya karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Örneğin, sarılıcı bitkilerin özel emeçleriyle başka bitkilerin gövdelerine sarılması pozitif tigmonastidir.
Nasti, bitkilerin uyaranın yönüne bağlı olmaksızın gerçekleştirdikleri durum değiştirme hareketidir. Nasti hareketleri, bitkilerin herhangi bir kısmında görülebilir. Nasti hareketleri, hücrelerdeki su basıncının değişmesi ile ilgilidir. Başlıca nasti çeşitleri şunlardır:
-
Fotonasti: Bitkinin ışığa karşı gösterdiği durum değiştirme hareketidir. Örneğin, akşamsefası bitkisinin çiçeklerinin aydınlıkta kapanıp karanlıkta açılması fotonastidir.
-
Termonasti: Bitkinin sıcaklığa karşı gösterdiği durum değiştirme hareketidir. Örneğin, lale bitkisinin çiçeklerinin sıcakta açılıp soğukta kapanması termonastidir.
-
Nimonasti: Bitkinin nem veya suya karşı gösterdiği durum değiştirme hareketidir. Örneğin, duvar sarmaşığı bitkisinin yapraklarının nemli havada açılıp kurak havada kapanması nimonastidir.
-
Sismonasti: Bitkinin elektrik akımı veya titreşime karşı gösterdiği durum değiştirme hareketidir. Örneğin, küstüm otu bitkisinin dokununca veya ışık şiddeti azaldığında yapraklarının kapanması sismonastidir.
