Osmotik basınç, bir çözeltideki çözünen maddelerin suyu çekme gücüdür. Osmotik basınç, osmoz olayı ile ilgilidir. Osmoz, yarı geçirgen bir zarla ayrılmış iki çözelti arasında, suyun konsantrasyonu düşük olandan yüksek olana doğru akmasıdır. Osmozda, su molekülleri, çözünen moleküllerin bulunduğu tarafa doğru basınç uygular. Bu basınca osmotik basınç denir.
Osmotik basınç, canlı hücrelerin madde alışverişinde ve yaşamsal faaliyetlerinde önemli bir rol oynar. Örneğin, bitki hücreleri hipotonik ortamda (hücreden daha az konsantre olan ortam) bulunduğunda, su alarak şişer ve turgor basıncı adı verilen bir basınç oluşturur. Turgor basıncı, bitkilerin dik durmasını ve gelişmesini sağlar. Hayvan hücreleri ise hipotonik ortamda çok fazla su alarak patlayabilir. Bu nedenle, hayvan hücreleri osmotik basınçlarını dengelemek için bazı mekanizmalar geliştirmişlerdir. Örneğin, amip gibi tek hücreli canlılarda kontraktil koful adı verilen bir yapı vardır. Bu yapı, hücre içine giren fazla suyu dışarı atarak osmotik basıncı ayarlar.
