Riboz ve deoksiriboz, beş karbon atomu barındıran ve C5H10O5 formülüyle gösterilen monosakkaritlere verilen genel addır. Monosakkaritler, karbonhidratların en basit ve en küçük yapı taşlarıdır. Riboz ve deoksiriboz, nükleik asitlerin yapısına katılan pentozlardır.
Riboz ve deoksiriboz arasındaki fark, şeker halkasının 2. karbonu üzerinde bir oksijen atomu taşıyıp taşımamasıdır. Riboz, 2. karbonunda bir hidroksil grubu (-OH) taşırken, deoksiriboz sadece bir hidrojen atomu (-H) taşır. Bu nedenle, deoksiribozun adında ‘deoksi’ öneki bulunur.
Bu fark, riboz ve deoksiribozun kimyasal özelliklerini ve işlevlerini etkiler. Riboz, 2. karbonunda bulunan oksijen atomu nedeniyle daha reaktif ve daha az kararlıdır. Bu oksijen atomu, ribozomun yapısını ve işlevini belirler. Proteinler ise ribozomun stabilitesini ve aktivitesini sağlar. Riboz, RNA’nın yapısına katılır. RNA, hücrede protein sentezine katılan, genetik bilgiyi taşıyan ve düzenleyen tek sarmallı bir nükleik asittir.
Deoksiriboz, 2. karbonunda bulunan oksijen atomunun olmaması nedeniyle daha az reaktif ve daha kararlıdır. Bu sayede DNA’nın çift sarmallı bir yapı oluşturmasını ve uzun süre saklanmasını sağlar. Deoksiriboz, DNA’nın yapısına katılır. DNA, hücrede genetik bilginin depolandığı ve aktarıldığı çift sarmallı bir nükleik asittir.
