Siyasal haklar, vatandaşların devlet yönetimine katılma, siyasi faaliyette bulunma ve kamu hizmetlerinden yararlanma gibi haklardır. Siyasal haklar, demokrasinin temel unsurlarıdır. Günümüzde yürürlükte olan 1982 Anayasası’nda siyasal haklar, temel hak ve özgürlükler bölümünde düzenlenmiştir. Anayasada yer alan siyasal haklar şunlardır:
-
Vatandaşlık hakkı: Bu hak, Türk vatandaşlığının tanımını, kazanılmasını ve kaybedilmesini belirler. Anayasanın 66. maddesine göre, Türk Devleti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk vatandaşıdır. Vatandaşlık hakkı, diğer siyasal hakların kullanılmasının ön koşuludur.
-
Seçme ve seçilme hakkı: Bu hak, vatandaşların seçimlere katılma, seçilenleri denetleme ve seçilmeye aday olma hakkını kapsar. Anayasanın 67. maddesine göre, seçme ve seçilme hakkı, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak kullanılır. Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılır.
-
Siyasi faaliyette bulunma hakkı: Bu hak, vatandaşların siyasi partilere üye olma, kurma veya katılma hakkını içerir. Anayasanın 68. maddesine göre, siyasi partiler demokratik siyasal hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Siyasi partilerin kuruluşu serbesttir. Ancak siyasi partilerin anayasaya ve kanunlara uygun olarak faaliyet göstermeleri zorunludur.
-
Kamu hizmetlerine girme hakkı: Bu hak, vatandaşların devletin çeşitli kademelerinde görev alabilme hakkını ifade eder. Anayasanın 70. maddesine göre, kamu hizmetlerine girme hakkı genel ve eşittir. Kamu hizmetlerine alınmada liyakat esası geçerlidir.
-
Dilekçe verme hakkı: Bu hak, vatandaşların devlet organlarına veya yetkililere dilek veya şikayette bulunabilme hakkını tanır. Anayasanın 74. maddesine göre, dilekçe verme hakkı herkes tarafından kullanılabilir. Dilek veya şikayetler en geç altmış gün içinde cevaplandırılır.
-
Bilgi edinme hakkı: Bu hak, vatandaşların devletin faaliyetleriyle ilgili bilgi talep edebilme hakkını sağlar. Anayasanın 74/A maddesine göre, bilgi edinme hakkı kanunla düzenlenir ve sınırları belirlenir. Bilgi edinme başvuruları en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır.
