Tanzimat Fermanının Osmanlı siyasi ve sosyal hayatında meydana getirdiği değişiklikler şunlardır:
-
Hukuk alanında: Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devletinde kanun önünde eşitlik ilkesini getirmiştir. Buna göre, Osmanlı topraklarında yaşayan Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında ayrım yapılmayacak, herkesin can, mal ve namus güvenliği sağlanacaktır. Ayrıca, yargılama usulleri açık ve adil olacak, hiç kimse yargılanmadan cezalandırılamayacaktır. Bu amaçla, 1840’ta Ceza Kanunu, 1850’de Ticaret Kanunu, 1858’de Arazi Kanunu gibi yeni kanunlar çıkarılmıştır.
-
İdari alanda: Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devletinde merkeziyetçi bir yönetim anlayışını güçlendirmiştir. Buna göre, eyalet ve sancaklarda vali ve mutasarrıflar merkezi hükümet tarafından atanan memurlar olacak, yerel yönetimlerin yetkileri sınırlandırılacaktır. Ayrıca, idari birimler arasında koordinasyonu sağlamak için 1840’ta Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye (Yüksek Adalet Divanı), 1845’te Meclis-i Tanzimat (Tanzimat Meclisi), 1854’te Meclis-i Umûr-ı Nâfia (Bayındırlık İşleri Meclisi), 1858’te Meclis-i Umûr-ı Mühimme (Önemli İşler Meclisi) gibi yeni kurumlar oluşturulmuştur.
-
Eğitim alanında: Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde eğitimin modernleştirilmesini ve yaygınlaştırılmasını amaçlamıştır. Buna göre, medrese eğitimi yanında laik eğitim veren yeni okullar açılacak, öğrenciler Avrupa’ya gönderilecek veya Avrupalı öğretmenler getirilecektir. Ayrıca, eğitimde Türkçe’nin yanında yabancı dillerin de öğretilmesine önem verilecektir. Bu amaçla, 1845’te Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne (Askerî Tıp Okulu), 1846’da Mekteb-i Harbiye (Askerî Okul), 1847’de Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler Okulu), 1859’da Darülfünun (Üniversite) gibi yeni eğitim kurumları kurulmuştur.
-
Sosyal alanda: Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde sosyal hayatın batılılaşmasını ve gelişmesini teşvik etmiştir. Buna göre, toplumda sınıf ayrımının kaldırılması, vergide adaletin sağlanması, rüşvetin önlenmesi, özel mülkiyetin güvence altına alınması gibi hedefler belirlenmiştir. Ayrıca, basın-yayın faaliyetleri desteklenmiş, tiyatro ve opera gibi sanat dalları yaygınlaştırılmıştır. Bu amaçla, 1831’de Takvim-i Vekayi (Resmî Gazete), 1860’ta Ceride-i Havadis (Özel Gazete), 1867’de Darülbedayi (Tiyatro) gibi yeni sosyal kurumlar oluşturulmuştur.
Tanzimat Fermanı’nın Osmanlı siyasi ve sosyal hayatında meydana getirdiği değişiklikler bunlardır. Bu değişiklikler, Osmanlı Devleti’nin çağdaşlaşma ve reform sürecinde önemli bir rol oynamıştır.
