Kuzey Kutup Dairesi ve Güney Kutup Dairesi, Dünya’nın kuzey ve güney yarım kürelerinde bulunan beş büyük enlemden ikisidir. Bu enlemler, Dünya’nın 23.5 derecelik eksen eğikliğine sahip olması nedeniyle oluşur. Kuzey Kutup Dairesi, 66° 33′ 39″ kuzey enleminde, Güney Kutup Dairesi ise 66° 33′ 39″ güney enleminde yer alır. Bu enlemler, her yıl kıta hareketleri ve eksen eğikliğinin değişmesinden dolayı biraz kayar.
Kuzey Kutup Dairesi ve Güney Kutup Dairesi, güneş ışınlarının bu enlemlere dik açıyla geldiği zamanlara bağlı olarak farklı olaylara sahne olur. Bu zamanlar genellikle 21 Haziran ve 22 Aralık tarihleridir.
21 Haziran’da güneş ışınları Kuzey Kutup Dairesine dik açıyla gelir ve şu olaylar meydana gelir:
-
Kuzey yarım kürede yaz mevsimi, güney yarım kürede ise kış mevsimi başlar.
-
Kuzey Kutup Dairesinden kuzeye gidildikçe gündüz süreleri daha fazla uzar. Güneye gidildikçe gece süreleri uzar.
-
Kuzey yarım kürede en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır. Bu duruma yaz gündönümü adı verilir. Güney yarım kürede ise bunun tam tersidir.
-
Kuzey Kutup Dairesine güneş ışınları dik açıyla geldiği için gölge boyu sıfırdır.
22 Aralık’ta ise güneş ışınları Güney Kutup Dairesine dik açıyla gelir ve bu durumda da şu olaylar meydana gelir:
-
Kuzey yarım kürede kış mevsimi, güney yarım kürede ise yaz mevsimi başlar.
-
Güney Kutup Dairesinden güneye gidildikçe gündüz süreleri daha fazla uzar. Kuzeye gidildikçe gece süreleri uzar.
-
Güney yarım kürede en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır. Bu duruma kış gündönümü adı verilir. Kuzey yarım kürede ise bunun tam tersidir.
-
Güney Kutup Dairesine güneş ışınları dik açıyla geldiği için gölge boyu sıfırdır.
Kuzey Kutup Dairesinin üzerinden geçtiği ülkeler, batıdan doğuya (harita üzerinde) sırasıyla; Meksika, Bahamalar, Batı Sahra, Moritanya, Mali, Cezayir, Nijer, Libya, Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Hindistan, Bangladeş, Myanmar, Çin ve Tayvan’dır. Güney Kutup Dairesinin üzerinden geçtiği ülkeler ise sadece Şili ve Arjantin’dir.
