Dış püskürme ile oluşan yeryüzü şekilleri, yer kabuğundan çıkan volkanik maddelerin yeryüzüne yayılması ve soğuması sonucunda meydana gelen şekillerdir. Bu şekiller, volkanik faaliyetlerin şiddetine, süresine, lavların özelliklerine ve çevre koşullarına göre farklılık gösterir. Dış püskürme ile oluşan yeryüzü şekilleri şunlardır:
-
Volkan konileri: Volkanik faaliyetler sırasında püsküren lavların, kül ve tozların birikmesiyle oluşan dağ biçimli yükseltilerdir. Volkan konilerinin şekli, lavların akıcılığına bağlıdır. Akıcı lavlar geniş tabanlı ve düz yamaçlı kalkan volkanlarını, akıcı olmayan lavlar ise dar tabanlı ve dik yamaçlı sivri volkanları oluşturur. Volkan konilerinin tepesinde bulunan çukurluğa krater denir. Kraterlerin içinde su birikmesiyle yanardağ gölleri oluşabilir. Örnek olarak Ağrı Dağı, Erciyes Dağı, Nemrut Dağı, Van Gölü sayılabilir.
-
Lav akıntıları: Volkanik faaliyetler sırasında püsküren lavların yeryüzünde akmasıyla oluşan uzun ve geniş yüzey şekilleridir. Lav akıntıları, akarsu vadilerini doldurabilir veya akarsuların yönünü değiştirebilir. Lav akıntıları soğudukça çatlaklar oluşabilir. Bu çatlaklara lav sütunları denir. Örnek olarak Kula Jeoparkı, Karapınar Lav Akıntısı sayılabilir.
-
Lav platoları: Volkanik faaliyetler sırasında püsküren lavların geniş alanlara yayılması ve tabakalar halinde birikmesiyle oluşan düz veya hafif eğimli yüzey şekilleridir. Lav platoları, genellikle eski volkanik alanlarda görülür. Lav platolarının üzerinde bazen küçük volkan konileri bulunabilir. Örnek olarak Anadolu Platosu, İran Platosu sayılabilir.
-
Lav kubbeleri: Volkanik faaliyetler sırasında püsküren lavların akıcılığının az olması nedeniyle krater ağzında birikmesi ve kubbe şeklinde kabarmasıyla oluşan yüzey şekilleridir. Lav kubbeleri, genellikle patlamacı volkanlarda görülür. Lav kubbelerinin patlamasıyla büyük kaya parçaları havaya fırlayabilir. Örnek olarak Nemrut Dağı’nın zirvesindeki lav kubbesi sayılabilir.
-
Lav tüpleri: Volkanik faaliyetler sırasında püsküren lavların yeryüzünde akarken soğuması ve katılaşmasıyla oluşan tünellerdir. Lav tüplerinin içinde bazen mağaralar oluşabilir. Örnek olarak Kula Jeoparkı’ndaki lav tünelleri ve mağaraları sayılabilir.
