Enlem ve boylam, Dünya'nın yüzeyindeki herhangi bir noktanın konumunu belirlemek için kullanılan iki temel kavramdır. Enlem, bir noktanın Ekvator çizgisine olan açısal uzaklığıdır. Boylam ise, bir noktanın Başlangıç Meridyeni’ne olan açısal uzaklığıdır.
Dünya’daki enlem ve boylamlar, belirli aralıklarla çizilmiş hayali çemberlerdir. Enlemler, Dünya’yı yatay olarak kesen ve Ekvator çizgisine paralel olan çemberlerdir. Boylamlar ise, Dünya’yı dikey olarak kesen ve Başlangıç Meridyeni’ne dik olan çemberlerdir. Enlem ve boylamlar, derece, dakika ve saniye cinsinden ifade edilir. Örneğin, Ankara’nın enlemi 39° 55’ Kuzey, boylamı ise 32° 52’ Doğu’dur.
Dünya’daki enlem ve boylamların sayısı sabittir. Dünya üzerinde 180 tane enlem vardır. Bunlardan biri Ekvator çizgisi (0°), 90 tanesi Kuzey Yarım Küre’de (0° - 90° Kuzey), 90 tanesi ise Güney Yarım Küre’de (0° - 90° Güney) yer alır. Dünya üzerinde 360 tane boylam vardır. Bunlardan biri Başlangıç Meridyeni (0°), 180 tanesi Doğu Yarım Küre’de (0° - 180° Doğu), 180 tanesi ise Batı Yarım Küre’de (0° - 180° Batı) yer alır.
Dünya’daki enlem ve boylamların bazı önemli özellikleri şunlardır:
-
Enlemler arasındaki mesafe sabittir. Her iki enlem arasındaki açısal fark 1° olduğunda, aradaki mesafe yaklaşık olarak 111 km’dir.
-
Boylamlar arasındaki mesafe değişkendir. Boylamlar kutuplara doğru yaklaştıkça birbirine yaklaşır ve kutup noktalarında birleşir. Boylamlar arasındaki açısal fark 1° olduğunda, Ekvator üzerindeki mesafe yaklaşık olarak 111 km iken, kutuplarda sıfır olur.
-
Enlemler iklimi etkiler. Ekvator çizgisine yakın olan yerler daha sıcak, kutuplara yakın olan yerler daha soğuk olur.
-
Boylamlar zamanı etkiler. Her iki boylam arasındaki açısal fark 15° olduğunda, aradaki zaman farkı 1 saat olur.
-
Enlemler ve boylamlar coğrafi bölgeleri belirler. Örneğin, Türkiye’nin bulunduğu coğrafi bölge Ortadoğu’dur. Ortadoğu’nun sınırları şöyledir: Kuzeyde 40° Kuzey enlemi, güneyde 10° Kuzey enlemi, doğuda 60° Doğu boylamı, batıda ise 30° Doğu boylamıdır.
