Türkiye, coğrafi konumu ve yer şekilleri nedeniyle farklı iklim tiplerinin görüldüğü bir ülkedir. Türkiye’de genel olarak üç ana iklim tipi görülür. Bunlar Karadeniz, Akdeniz ve Karasal iklimdir. Bunların yanında Trakya, İçbatı Anadolu gibi yerlerde geçiş iklimi özellikleri görülür.
Karadeniz iklimi, Türkiye'nin Karadeniz kıyılarında etkilidir. Bu iklim tipinde yazlar serin ve yağışlı, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık sıcaklık farkı azdır. Yıllık yağış miktarı 1000-2500 mm arasında değişir. Yağışın en az olduğu ay temmuzdur. Bitki örtüsü nemli ormandır.
Akdeniz iklimi, Türkiye'nin Akdeniz ve Ege kıyılarında etkilidir. Bu iklim tipinde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık sıcaklık farkı fazladır. Yıllık yağış miktarı 600-1000 mm arasında değişir. Yağışın en fazla olduğu ay aralıktır. Bitki örtüsü makidir.
Karasal iklim, Türkiye'nin iç kesimlerinde etkilidir. Bu iklim tipinde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. Yıllık sıcaklık farkı çok fazladır. Yıllık yağış miktarı 300-600 mm arasında değişir. Yağışın en fazla olduğu aylar ilkbahar ve sonbahardır. Bitki örtüsü bozkırdır.
Türkiye'nin iklimini etkileyen faktörler ise şunlardır:
-
Matematik konum: Türkiye, 36° – 42° kuzey paralelleri ve 26° – 45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu nedenle Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de ve orta kuşakta yer alır. Türkiye'nin coğrafi konumuna bağlı olarak ortaya çıkan sonuçlar şunlardır:
-
Ilıman iklimler kuşağında içerisindeki Akdeniz iklim kuşağında yer alır.
-
Türkiye'nin kuzeyinde soğuk, güneyinde ise sıcak hava kütlelerinin oluşumu gözlenir.
-
Güneş ışınları hiç bir zaman dik açı ile gelmez.
-
Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
-
Batı rüzgarları kuşağında yer alır. Cephe yağışları görülür.
-
Kuzeye gidildikçe sıcaklık, buharlaşma, nem ve yağış azalır.
-
Bir dağın güney yamacı kuzey yamacına göre daha sıcaktır.
-
Özel konum: Türkiye, Asya ve Avrupa kıtalarına ev sahipliği yapan bir ülkedir. Türkiye'nin özel konumuna bağlı olarak ortaya çıkan sonuçlar şunlardır:
-
Türkiye, üç tarafını çevreleyen denizler nedeniyle denize yakın olma (denizellik) özelliği gösterir.
-
Denize yakın olma özelliği, denizlerin sıcaklık üzerindeki düzenleyici etkisini arttırarak kıyılarda günlük ve yıllık sıcaklık farklarını azaltır.
-
Türkiye, denizlerin etkisini azaltan dağların varlığı nedeniyle denizden uzak olma (karasallık) özelliği de gösterir.
-
Denizden uzak olma özelliği, denizlerin sıcaklık üzerindeki düzenleyici etkisini azaltarak iç kesimlerde günlük ve yıllık sıcaklık farklarını arttırır.
-
Yer şekilleri: Türkiye, dağlık ve engebeli yer şekillerine sahip bir ülkedir. Kuzey ve güney kesimlerinde kıyıya paralel uzanan yüksek sıradağların bulunması nemli hava kütlelerinin iç kısımlara sokulamamasına neden olmaktadır. Bu nedenle Akdeniz ve Karadeniz’in kıyı kesimlerinde nemli iklimler dar bir kıyı şeridi boyunca etkili olur. Bu durum Türkiye’de karasal iklim koşullarının geniş alanlarda etkili olmasının temel nedenidir. Ege kıyılarında ise dağlar kıyıya dik uzandığından nemli iklim iç kesimlere daha çok girmekte ve Akdeniz ikliminin etkili olduğu alan genişletmektedir. Yer şekillerinin iklim üzerindeki diğer etkileri şunlardır:
-
Yükselti arttıkça hava sıcaklığı atmosfer içerisinde azalmaktadır. Bu, güneş ışınlarının yeryüzüne daha eğik açıyla gelmesi ve atmosfer basıncının düşmesi nedeniyledir. Ayrıca, yükseltinin artması yağışın da artmasına neden olur. Bu durum, yamaç boyunca bitki örtüsü, toprak, tarım ve yerleşim gibi çeşitli faktörlerde değişikliklere yol açar.
-
Dağların uzanış yönü de iklim üzerinde etkilidir. Dağlar, rüzgarların estiği yöne göre nemli hava kütlelerinin ilerlemesini engelleyerek yağışın düzensiz dağılımına neden olur. Bu durumda rüzgara bakan yamaçlarda (rüzgaraltı) yağış fazla, rüzgardan uzak yamaçlarda (rüzgarüstü) yağış az olur.
