Toprak, kayaların fiziksel ve kimyasal olarak çözünmesi, bitki ve hayvan kalıntılarının ayrışması, hava ve suyun etkisiyle oluşan bir karışımdır. Toprak oluşumunda etkili olan faktörler şunlardır:
-
İklim: Toprak oluşumunda en önemli faktördür. Sıcaklık ve yağış, kayaların fiziksel ve kimyasal olarak çözünmesine, bitki örtüsünün gelişmesine ve toprak içindeki canlı faaliyetlerine etki eder.
-
Ana materyal: Toprağı oluşturan kaya ve minerallerin bileşimi, topraktaki mineral içeriğini ve tekstürünü belirler.
-
Bitki örtüsü: Toprak üzerindeki bitkiler, toprağı erozyondan korur, toprağa organik madde sağlar, toprağın havalandırılmasına ve karıştırılmasına yardımcı olur.
-
Topoğrafya: Toprağın bulunduğu eğim, yükselti ve bakı, topraktaki sıcaklık, nem, su akışı ve organik madde birikimini etkiler.
-
Zaman: Toprak oluşumu binlerce yıl süren bir süreçtir. Zaman geçtikçe toprak profili daha belirgin hale gelir ve toprak özellikleri değişir.
-
Canlılar: Toprak içinde yaşayan mikroorganizmalar, mantarlar, solucanlar, böcekler ve diğer hayvanlar, toprağı kimyasal ve fiziksel olarak değiştirir, toprağı havalandırır, karıştırır ve organik madde ekler.
Toprak oluşumunun aşamaları ise şöyledir:
-
Başlangıç evresi: Ana kayanın fiziksel veya kimyasal olarak parçalanmaya başladığı evredir.
-
Ayrışma evresi: Ana kayadan kopan parçaların boyutlarının küçüldüğü, şekillerinin değiştiği ve kimyasal bileşimlerinin farklılaştığı evredir.
-
Dönüşme evresi: Ayrışmış parçaların organik madde ile karıştığı, canlı faaliyetlerin arttığı ve toprağın yapısının iyileştiği evredir.
-
Farklılaşma (Morfojenez) evresi: Toprağın farklı katmanlara (horizonlara) ayrıldığı, her katmanın kendine özgü özellikler kazandığı evredir.
-
Horizonlaşma: Toprağın farklı katmanlarının (horizonların) birbirinden ayrılmasıdır. Horizonlar genellikle A (yüzey), B (alt yüzey) ve C (ana kaya) olarak adlandırılır.
