Felsefe sözcüğü, Yunanca “bilgelik sevgisi” anlamına gelen philosophia sözcüğünden türemiştir. Felsefe, varlık, bilgi, değerler, gerçek, doğruluk, zihin ve dil gibi konularla ilgili soyut, genel ve temel problemlere ilişkin yapılan sistematik çalışmalardır. Felsefe ile uğraşan kişilere filozof denir.
Felsefe, tarihsel olarak birçok alt dala ayrılmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Metafizik: Varlığın ve gerçekliğin doğasını en temel seviyede inceleyen dal.
-
Epistemoloji: Bilginin ve inancın doğasını inceleyen dal.
-
Etik: Ahlakı inceleyen dal.
-
Mantık: Doğru akıl yürütmenin kurallarını inceleyen dal.
-
Bilim felsefesi: Bilimin doğası, yöntemi, kapsamı ve sınırları ile ilgilenen dal.
-
Din felsefesi: Dinin doğası, kaynağı, işlevi ve değeri ile ilgilenen dal.
-
Dil felsefesi: Dilin doğası, yapısı, işlevi ve anlamı ile ilgilenen dal.
-
Estetik: Sanatın ve güzelliğin doğası, kaynağı, işlevi ve değeri ile ilgilenen dal.
-
Siyaset felsefesi: Siyasetin doğası, kaynağı, işlevi ve değeri ile ilgilenen dal.
-
Zihin felsefesi: Zihnin doğası, yapısı, işlevi ve bilinç ile ilişkisi ile ilgilenen dal.
Felsefe terimi ayrıca farklı coğrafya, kültür ve zamanlarda ortaya çıkan felsefi akımları veya okulları da ifade eder. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Antik Yunan felsefesi: MÖ 6. yüzyıl ile MS 6. yüzyıl arasında Yunanistan ve çevresinde gelişen felsefi akım. Sokrates, Platon, Aristoteles gibi önemli filozoflar bu akımın temsilcileridir.
-
Hint felsefesi: MÖ 2. binyıl ile günümüz arasında Hindistan ve çevresinde gelişen felsefi akım. Vedalar, Upanişadlar, Budizm, Jainizm gibi önemli metinler ve öğretiler bu akımın kaynaklarıdır.
-
Çin felsefesi: MÖ 6. yüzyıl ile günümüz arasında Çin ve çevresinde gelişen felsefi akım. Konfüçyüs, Laozi, Zhuangzi gibi önemli filozoflar bu akımın temsilcileridir.
-
İslam felsefesi: MS 8. yüzyıl ile 16. yüzyıl arasında İslam dünyasında gelişen felsefi akım. Farabi, İbn Sina, İbn Rüşd gibi önemli filozoflar bu akımın temsilcileridir.
-
Ortaçağ felsefesi: MS 5. yüzyıl ile 15. yüzyıl arasında Avrupa’da gelişen felsefi akım. Hristiyanlık ve İslamiyet’in etkisi altında kalan bu akımda Augustinus, Anselmus, Aquinas gibi önemli filozoflar vardır.
-
Rönesans felsefesi: 15. yüzyıl ile 17. yüzyıl arasında Avrupa’da gelişen felsefi akım. Antik Yunan ve Roma kültürünün yeniden canlanmasıyla ortaya çıkan bu akımda Erasmus, Machiavelli, Bacon gibi önemli filozoflar vardır.
-
Aydınlanma felsefesi: 17. yüzyıl ile 18. yüzyıl arasında Avrupa’da gelişen felsefi akım. Akıl, bilim, özgürlük ve insan hakları gibi kavramların ön plana çıktığı bu akımda Descartes, Locke, Hume, Kant gibi önemli filozoflar vardır.
-
Alman idealizmi: 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyıl başında Almanya’da gelişen felsefi akım. Varlığın akılla kavranabileceğini savunan bu akımda Fichte, Schelling, Hegel gibi önemli filozoflar vardır.
-
Varoluşçuluk: 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl ortasında Avrupa’da gelişen felsefi akım. İnsanın varoluşunun anlamını ve sorumluluğunu sorgulayan bu akımda Kierkegaard, Nietzsche, Sartre, Camus gibi önemli filozoflar vardır.
-
Analitik felsefe: 20. yüzyıl başında İngiltere ve Amerika’da gelişen felsefi akım. Dilin, mantığın ve bilimin felsefeye uygulanmasını savunan bu akımda Russell, Moore, Wittgenstein, Quine gibi önemli filozoflar vardır.
