Hz. Ali’nin Türk İslam tarihi içerisinde farklı ve özel bir yere sahip olmasının nedeni, onun hem Sünni hem de Şii Müslümanlar tarafından saygı ve sevgiyle anılması, hem de Türk kültürü ve edebiyatı ile yakın bir ilişki kurmuş olmasıdır. Hz. Ali, Sünni Müslümanlar için dört halifenin sonuncusu, Şii Müslümanlar için ise imamların ilki ve Hz. Muhammed’in hak vârisidir. Hz. Ali, İslam’ın ilk yıllarında peygamberin yanında yer almış, ona sadakatle hizmet etmiş, pek çok savaşta kahramanlık göstermiş, ilim ve irfan sahibi olmuş, adaletli ve cömert bir yönetici olmuştur. Hz. Ali’nin bu özellikleri, onun hem Sünni hem de Şii kaynaklarda övgüyle anılmasına neden olmuştur.
Hz. Ali’nin Türk kültürü ve edebiyatı ile yakın bir ilişki kurmasının nedeni ise, onun Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonra onlara bir rehber ve önder olmasıdır. Hz. Ali, Türklerin İslam’a girişlerinde önemli bir rol oynamıştır. Örneğin, Horasan’da yaşayan Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinde Haricilerle mücadele eden Hz. Ali’nin taraftarları olan Kaysaniler’in etkisi büyük olmuştur. Ayrıca, Türklerin Anadolu’ya yerleşmelerinden sonra da Hz. Ali’ye olan sevgi ve bağlılıkları devam etmiştir. Örneğin, Anadolu’da kurulan ilk Türk devleti olan Selçuklular, Şii inancına yakın bir mezhep olan Aleviliği benimsemiş ve Hz. Ali’yi kendilerine örnek almışlardır. Ayrıca, Anadolu’da yetişen pek çok Türk âlim ve sanatkâr da Hz. Ali’ye olan hayranlıklarını eserlerine yansıtmışlardır. Örneğin, Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli, Mevlana Celaleddin Rumi gibi isimler Hz. Ali’yi şiirlerinde sık sık anmışlardır.
Hz. Ali’nin bu şekilde Türk İslam tarihi içerisinde farklı ve özel bir yere sahip olması, onun kahramanlıklarının dilden dile anlatılmasına ve destansı bir boyuta ulaşmasına neden olmuştur.
