İlahi aşk, Allah’a karşı duyulan en yüce sevgi ve bağlılıktır. İlahi aşkı yaşayan insanlar, Allah’ın rızasını kazanmak ve onunla sonsuz mutluluğa ulaşmak isterler. Ancak ilahi aşkı yaşamak için insanın belli bir duygu, bilinç ve ruhsal gelişim seviyesine ulaşması gerekir. Bu seviye, her insanda farklı faktörlere bağlı olarak değişebilir. Bazı faktörler şunlardır:
-
İnsanın kişilik yapısı: İnsanın kişilik yapısı, ilahi aşka yaklaşma biçimini etkiler. Bazı insanlar daha duygusal, bazıları daha akılcı, bazıları daha sezgisel olabilirler. Bu nedenle, ilahi aşkı farklı şekillerde ifade edebilirler.
-
İnsanın eğitim düzeyi: İnsanın eğitim düzeyi, ilahi aşkı anlama ve kavrama kapasitesini etkiler. Bazı insanlar daha çok okuyarak, araştırarak, öğrenerek ilahi aşka ulaşmaya çalışabilirler. Bazıları ise daha çok ibadet ederek, zikrederek, meditasyon yaparak ilahi aşka ulaşmaya çalışabilirler.
-
İnsanın yaşadığı çevre: İnsanın yaşadığı çevre, ilahi aşkı hissetme ve yaşama imkanını etkiler. Bazı insanlar daha çok manevi atmosferi olan yerlerde, tasavvufi topluluklarda, dervişhanelerde ilahi aşka ulaşmaya çalışabilirler. Bazıları ise daha çok kendi iç dünyalarında, kalplerinde, vicdanlarında ilahi aşka ulaşmaya çalışabilirler.
-
İnsanın maruz kaldığı olaylar: İnsanın maruz kaldığı olaylar, ilahi aşka yönelme motivasyonunu etkiler. Bazı insanlar daha çok sıkıntı, zorluk, acı çektikleri zamanlarda ilahi aşka sığınırlar. Bazıları ise daha çok mutluluk, başarı, sevinç yaşadıkları zamanlarda ilahi aşka şükrederler.
Bu faktörlerin yanında, ilahi aşkın dereceleri ve mertebeleri de vardır. Tasavvufa göre, ilahi aşkın yedi mertebesi şunlardır: Aklî Aşk (İlim Aşkı), Kalbî Aşk (İman Aşkı), Ruhî Aşk (İrfan Aşkı), Sırî Aşk (Marifet Aşkı), Hafî Aşk (Muhabbet Aşkı), Ahfâ Aşk (Ayn-ül Yakîn Aşkı) ve Letaif-i Seb’a Aşk (Hakk-ül Yakîn Aşkı). Bu mertebelerde ilerleyen insanlar, ilahi aşkın farklı yönlerini ve derinliklerini keşfederler.
