Bilgi, genel olarak, özne ile nesne arasında kurulan ilişki sonucunda ortaya çıkan ürüne verilen addır. Özne, bilen varlık yani insan; nesne ise bilinen varlık, yani varlıklardır. Bilgi, öznenin nesneyi algılaması, anlaması, yorumlaması ve açıklamasıdır.
Bilginin ne olduğu üzerine ortaya konmuş felsefi görüşler şunlardır:
-
Rasyonalizm (Akılcılık): Bilginin kaynağının akıl olduğunu savunan ve bilgi elde etmede akla önem ve öncelik veren tüm görüşler rasyonalizm olarak kabul edilir. Rasyonalistlere göre, insan doğuştan bazı evrensel ve değişmez bilgilere sahiptir veya bu bilgileri akıl yürütme yoluyla elde edebilir. Rasyonalistler duyu verilerine güvenmezler, çünkü duyular yanıltıcı olabilir. Rasyonalizmin temsilcileri arasında Sokrates, Platon, Descartes, Spinoza, Leibniz sayılabilir.
-
Ampirizm (Deneycilik): Bilginin kaynağının duyu deneyimi olduğunu savunan ve bilgi elde etmede duyulara önem ve öncelik veren tüm görüşler ampirizm olarak kabul edilir. Ampiristlere göre, insan doğuştan hiçbir bilgiye sahip değildir veya bu bilgiler çok az ve önemsizdir. İnsan tüm bilgilerini duyu organları aracılığıyla dış dünyadan alır veya bu bilgilerden türetir. Ampiristler akla güvenmezler, çünkü akıl soyut ve spekülatif olabilir. Ampirizmin temsilcileri arasında Aristoteles, Bacon, Locke, Berkeley, Hume sayılabilir.
-
Kantçılık (Transandantal İdealizm): Bilginin kaynağının hem akıl hem de duyu deneyimi olduğunu savunan ve bilgi elde etmede hem akla hem de duyulara önem ve öncelik veren bir görüştür. Kantçılığın kurucusu olan Kant, rasyonalizm ile ampirizm arasında bir uzlaşı sağlamaya çalışmıştır. Kant’a göre, insan hem doğuştan bazı biçimsel bilgilere sahiptir hem de duyu deneyimi yoluyla maddi bilgiler edinir. Biçimsel bilgiler insanın aklının yapısından kaynaklanan kategorilerdir. Maddi bilgiler ise insanın duyularının algıladığı fenomenlerdir. Kant’a göre, gerçek bilgi biçimsel ve maddi bilgilerin birleşmesinden oluşur.
-
Fenomenoloji: Varlığı var olandan yola çıkarak varlığın hakikatini ortaya çıkarmayı amaçlayan bir yöntemdir. Fenomenolojiye göre, varlık fenomenler olarak anlaşılmalıdır ve fenomenler öznel bir bakış açısıyla değil, nesnel bir tutumla incelenmelidir. Fenomenolojiye göre, bilgi fenomenleri olduğu gibi kavramak ve açıklamaktır. Fenomenolojinin kurucusu olan Husserl’e göre, fenomenoloji bütün diğer bilimlerin temelini oluşturur.
