Yunus Emre’nin ilahisinden alınmış yukarıdaki dörtlüklere göre aşağıdaki soruların cevapları:
-
Yukarıda okuduğunuz dörtlüklerin teması, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (s.a.v.) övgüsü ve şefaat dileğidir. Şair, Peygamberimizin yüceliğini, güzelliğini, ümmetine olan sevgisini ve ilahi lütuf ve rahmetini dile getirir.
-
Yukarıdaki dörtlüklerin ölçüsü 11’li hece ölçüsüdür. Kafiyelenişi aaab cccb şeklindedir. Kafiye düzeni ise şöyledir:
Canım kurban olsun senin yoluna, (a) Adı güzel, kendi güzel Muhammed, (a) Şefâat eyle bu kemter kuluna, (a) Adı güzel, kendi güzel Muhammed (b)
Mü’min olanların çoktur cefâsı, © Ahirette olur zevk-u sefâsı, © On sekiz bin âlemin Mustafâ’sı, © Adı güzel, kendi güzel Muhammed (b)
Yedi kat gökleri seyrân eyleyen, (a) Kûrsûn üstünde cevlân eyleyen. (a) Mi’râcda ümmetin Hak’dan dileyen, (a) Adı güzel, kendi güzel Muhammed (b)
Yüri var Kaygusuz Abdâl © İriş vaslına dil-dârûn © Cefâsın çekme agyârun © Cigerün dönmesün kana (d)
-
Yukarıda okuduğunuz dörtlüklerin nazım biçimi ilahi, nazım türü ise tasavvufi halk şiiridir.
-
Yukarıda okuduğunuz dörtlüklerdeki iletiler şunlardır:
-
İlk dörtlükte şair, Peygamber Efendimize canını kurban etmeye hazır olduğunu ve onun şefaatine muhtaç olduğunu ifade eder.
-
İkinci dörtlükte şair, müminlerin dünyadaki sıkıntılarının ahirette mutluluğa dönüşeceğini ve Peygamberimizin bütün alemlerin seçilmişi olduğunu söyler.
-
Üçüncü dörtlükte şair, Peygamberimizin gökleri gezip Allah’ın huzuruna çıktığını ve ümmetinin hayrını istediğini anlatır.
-
Dördüncü dörtlükte şair, Kaygusuz Abdal’ın Peygamberimizin sevgilisi olduğunu ve onunla kavuşmak istediğini belirtir.
Dörtlüklerle ilgili yorumlarım ise şunlardır:
-
Şiirde Peygamber Efendimize duyulan derin bir sevgi ve bağlılık hissedilir.
-
Şiirde sade bir dil kullanılmıştır. Halkın anlayabileceği kelimeler ve ifadeler tercih edilmiştir.
-
Şiirde tekrar eden bir mısra vardır: “Adı güzel, kendi güzel Muhammed”. Bu mısra hem kafiye hem de vurgu sağlamaktadır.
-
Şiirde tasavvufi kavramlar ve motifler kullanılmıştır. Örneğin: kurban olma, şefaat dileme, mi’rac olayı, vasıl olma gibi.
-
Şiirle ilgili aşağıda boş bırakılan cümleleri uygun ifadelerle tamamlamak için Türk Dil Kurumu’nun Türk Edebiyatında Nazım Biçimleri kaynağından yararlanabilirsiniz. Bu kaynağa göre, cümleler şöyle tamamlanmalıdır:
a) İlahiler; Mevlevilerde ayin, Bektaşilerde nefes, Alevilerde deyiş adını alır.
b) Nefesin konusu genellikle tasavvuftaki vahdet-i vücud anlayışı, Alevi-Bektaşi ilkeleri ve tarikat kuralları ile ilgilidir.
c) Anonim halk şiirinin en kısa ve en sevilen nazım biçimine mani denir. Mani heceli dört dizeden oluşur. ç) Gazelin ilk beytine matla, son beytine makta, en güzel beytine beyt-ül gazel denir. d) Türk edebiyatında kasîde; nesip ya da teşbib, girizgâh, methiye, tegazzül, fahriye ve dua olmak üzere çeşitli bölümlere ayrılır.
Şiirle ilgili aşağıdaki bilgilerin başına bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
a. Millî ölçümüz olan hece ölçüsü ile söylenen koşuklarda genellikle yarım kafiye kullanılmıştır. (D)
b. Eski Türklerin avlandıktan sonra düzenledikleri eğlencelerde söylenen şiirlere sagu adı verilir. (Y)
c. Kutadgu Bilig, Türkçenin bilinen en eski sözlüğü olup Batı Asya yazı Türkçesi hakkında var olan en kapsamlı ve önemli dil anıtıdır. (Y)
ç. Yunus Emre, şiirlerini halkın anlayabileceği sade bir dille yazmıştır. 11’li hece ölçüsünü kullanmıştır. (D)
d. Gazelde genelde anlam bütünlüğü aranmaz, anlam beyitte tamamlanır. (D)
