İlyada Destanı ve Hz. Ali Cenkleri, iki farklı kültürün epik anlatılarıdır. Bu iki eser arasında konu, çatışma, olay örgüsü ve şahıslar yönünden bazı benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır. Bu benzerlik ve farklılıkları şöyle sıralayabiliriz:
-
Konu: İlyada Destanı, Troya Savaşı’nın dokuzuncu yılında geçen olayları anlatır. Bu olayların merkezinde Akha kralı Agamemnon ile en yiğit savaşçısı Aşil arasındaki anlaşmazlık vardır. Aşil’in öfkesi yüzünden Akhalar zor duruma düşer, ancak sonunda Aşil’in yeniden savaşa katılmasıyla zafer kazanırlar. Hz. Ali Cenkleri ise Hz. Ali’nin kahramanlıklarını ve Müslümanlığı yayma mücadelesini anlatır. Bu mücadelede Hz. Ali, pek çok düşmanla savaşır, onlara karşı zaferler elde eder ve İslam’ın yayılmasına katkı sağlar.
-
Çatışma: İlyada Destanı’nda çatışma hem içsel hem de dışsaldır. İçsel çatışma, Aşil’in kendi arzuları ile görevi arasında bocalamasıdır. Aşil, Agamemnon’a karşı öfke duyduğu için savaştan çekilir, ancak arkadaşı Patroklos’un ölümüyle vicdan azabı çeker ve intikam almak ister. Dışsal çatışma ise Akhalar ile Truvalılar arasındaki savaştır. Bu savaşta tanrılar da taraf olur ve kahramanlara yardım eder veya engel olurlar. Hz. Ali Cenkleri’nde ise çatışma daha çok dışsaldır. Hz. Ali, Müslüman olmayan veya Müslümanlığı bozmaya çalışan pek çok düşmanla karşılaşır. Bunlar arasında devler, sihirbazlar, yalancı peygamberler, münafıklar gibi fantastik veya gerçekçi unsurlar vardır. Hz. Ali, bu düşmanları Allah’ın yardımıyla yener ve onlara İslam’ın gücünü gösterir.
-
Olay örgüsü: İlyada Destanı’nda olay örgüsü kronolojik bir şekilde ilerler. Destan, Aşil’in öfkesiyle başlar ve Hektor’un cenazesiyle biter. Arada pek çok olay yaşanır, ancak bunlar Troya Savaşı’nın belirli bir dönemine aittir. Destanda geçmişe veya geleceğe yapılan atıflar da vardır, ancak bunlar ana olay akışını etkilemez. Hz. Ali Cenkleri’nde ise olay örgüsü daha serbesttir. Destanda Hz. Ali’nin hayatının farklı dönemlerine ait olaylar anlatılır, ancak bunlar arasında kronolojik bir bağlantı yoktur. Her cenkname kendi içinde bütünlük arz eder, ancak diğer cenknamelerle uyumlu olması gerekmez.
-
Şahıslar: İlyada Destanı’nda şahıslar hem insan hem de tanrılardır. İnsan şahıslar Akha ve Truva kahramanlarıdır. Bunlar arasında en önemlileri Aşil, Agamemnon, Menelaos, Odysseus, Hektor, Paris, Priamos ve Helen’dir. Tanrı şahıslar ise Olimpos’ta yaşayan Yunan tanrılarıdır. Bunlar arasında en önemlileri Zeus, Hera, Athena, Apollon, Afrodit ve Ares’tir. Tanrılar insanların kaderlerine müdahale eder, onlara yardım eder veya zarar verirler. Hz. Ali Cenkleri’nde ise şahıslar daha çok insanlardır. İnsan şahıslar Hz. Ali, Hz. Muhammed, sahabeler, düşmanlar ve yardımcılardır. Tanrı şahsı ise Allah’tır. Allah, Hz. Ali’ye yardım eder, ona mucizeler verir, onu korur ve ona zafer nasip eder.
