İslam ahlakının konusu ve gayesi, insanın hem maddi hem de manevi temizliğini sağlamak, Allah’ın rızasını kazanmak ve cennete girmektir. Yukarıda verilen ayet ve hadis, bu konu ve gayeyi açıkça ortaya koymaktadır.
Ayet, insanın nefsini arındırmasının önemini vurgulamaktadır. Nefs, insanın içinde bulunan ve onu hayra veya şerre yönelten duygu ve düşüncelerdir. Nefsini arındırmak, nefsin kötü eğilimlerine karşı koymak, onu terbiye etmek, onu güzel ahlakla süslemek demektir. Nefsini arındıran kimse, hem maddi hem de manevi temizliğe önem verir. Maddi temizlik, bedenin, elbisenin, yiyeceğin, içeceğin ve çevrenin temiz olmasıdır. Manevi temizlik ise, kalbin, dilin ve davranışların temiz olmasıdır. Maddi temizlik, sağlıklı ve huzurlu bir yaşam için gereklidir. Manevi temizlik ise, Allah’ın rızasını kazanmak ve cennete girmek için gereklidir. Ayetin devamında, nefsini arındıran kimsenin kurtuluşa ereceği, onu günahlara gömen kimsenin ise ziyana uğrayacağı bildirilmektedir. Bu da, İslam ahlakının gayesinin insanın saadeti olduğunu göstermektedir.
Hadis ise, İslam ahlakının konusunun takva ile güzel ahlak olduğunu belirtmektedir. Takva, Allah’tan korkmak ve O’nun emirlerine uymak demektir. Takva sahibi kimse, Allah’ın hoşnut olacağı işleri yapar, O’nun gazabına sebep olacak işlerden kaçınır. Güzel ahlak ise, insanların birbirleriyle olan ilişkilerinde iyi huylar sergilemek demektir. Güzel ahlak sahibi kimse, merhametli, adaletli, sabırlı, şükredici, affedici, cömert, saygılı ve sevgili olur. Hadisin devamında, takva ile güzel ahlakın insanların cennete girebilmesinde en çok etkili olan faktörler olduğu ifade edilmektedir. Bu da, İslam ahlakının gayesinin insanın ebedi kurtuluşu olduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak, İslam ahlakının konusu ve gayesi hakkında ayet ve hadisten yararlanarak şöyle bir yorum yapabiliriz: İslam ahlakı, insanın hem dünya hem de ahiret hayatını güzelleştirmeyi amaçlayan bir ahlaktır. İslam ahlakı, insanın nefsini arındırmasını, takva sahibi olmasını ve güzel ahlaklı olmasını ister. İslam ahlakı, insanın Allah’ın rızasını kazanmasını ve cennete girmesini sağlar.
