Question

Dede Korkut Hikâyelerinden alınan aşağıdaki atasözlerinin anlamını söyleyiniz.

Gönlin yüce tutan erde devlet olmaz. 

Baba malı tez tükenir, evlat gerek kazana. 

Yapa yapa(lapa lapa) karlar yağsa yaza kalmaz.

Answer 1

Dede Korkut Hikâyelerinden alınan atasözlerinin anlamı şöyledir:

1. Gönlin yüce tutan erde devlet olmaz: Bu atasözü, gururlu ve kibirli insanların başarılı olamayacaklarını, toplumda saygı görmeyeceklerini ve mutlu olamayacaklarını anlatır. Gönül, insanın iç dünyasını, duygu ve düşüncelerini ifade eder. Yüce tutmak ise kendini beğenmek, başkalarını küçümsemek demektir. Erde ise dünyada, hayatta anlamına gelir. Devlet ise zenginlik, güç, itibar gibi değerleri simgeler. Bu atasözü, Dede Korkut Hikâyeleri’nde Deli Dumrul’un hikâyesinde geçer. Deli Dumrul, çok gururlu ve kibirli bir kişidir. Köprü yaptırır ve geçen herkesten para ister. Kimse ona para vermezse döver. Böylece hem insanlara zulmeder hem de kendini sevdirmez. Sonunda Azrail gelir ve onun canını almak ister. Deli Dumrul, Azrail’e karşı gelir ve canını vermeyi reddeder. Azrail, ona bir şart önerir: Eğer canını vermek istemiyorsa, yerine can verecek birini bulması gerekir. Deli Dumrul, bu şartı kabul eder ve canını verecek birini aramaya başlar. Ancak ne babası ne annesi ne kardeşi ne de arkadaşları onun yerine can vermeyi kabul etmezler. Sadece karısı Gülbahar onun için canını vermeye razı olur. Bu durum karşısında Deli Dumrul çok pişman olur ve gururundan vazgeçer. Allah da onun tövbesini kabul eder ve hem onun hem de karısının canını bağışlar.

2. Baba malı tez tükenir, evlat gerek kazana: Bu atasözü, miras kalan malın kolayca harcanabileceğini, ancak kendi emeğiyle kazanılan malın daha değerli olduğunu anlatır. Baba malı, babadan kalma miras anlamına gelir. Tez tükenmek ise çabucak bitmek demektir. Evlat ise çocuk anlamına gelir. Kazanmak ise çalışarak para veya mal elde etmek demektir. Bu atasözü, Dede Korkut Hikâyeleri’nde Dirse Han’ın oğlu Kan Turalı’nın hikâyesinde geçer. Kan Turalı, babasının ölümünden sonra çok zengin olur ancak savurgan bir hayat yaşar. Babasının bıraktığı malı çarçur eder ve fakirleşir. Sonra pişman olur ve çalışmaya başlar. Kendi emeğiyle kazandığı malı daha iyi korur ve tekrar zengin olur.

3. Yapa yapa(lapa lapa) karlar yağsa yaza kalmaz: Bu atasözü, zorlukların veya sıkıntıların geçici olduğunu, her şeyin zamanla değişebileceğini anlatır. Yapa yapa veya lapa lapa kar yağmak, çok yoğun bir şekilde kar yağması demektir. Yaza kalmak ise yaz mevsimine kadar sürmek demektir. Bu atasözü, Dede Korkut Hikâyeleri’nde Bamsı Beyrek’in hikâyesinde geçer. Bamsı Beyrek, sevdiği Banu Çiçek’i kaçırmak ister ancak başına birçok bela gelir. Önce Uruz Bey’in oğlu Kam Büre ile savaşır ve yaralanır. Sonra da Bayındır Han’ın oğlu Salur Kazan tarafından esir alınır ve zindana atılır. Bütün bunlara rağmen Bamsı Beyrek umudunu kaybetmez ve sevgilisine kavuşacağına inanır. Zindanda yatarken kendine moral vermek için bu atasözünü söyler. Nitekim zamanla durumu değişir ve arkadaşları onu kurtarır. Sonunda Banu Çiçek ile evlenir ve mutlu olur.