Orta Asya’daki en eski kültür bölgeleri, Anav, Afanasyevo, Andronovo, Karasuk ve Tagar kültürleridir. Bu kültürler, Orta Asya’nın geniş bir coğrafyasında farklı zamanlarda ortaya çıkmış ve Türk kültürünün temellerini oluşturmuştur. Bu kültürler hakkında kısaca şunları söyleyebiliriz:
-
Anav Kültürü (MÖ 4000-MÖ 1000): Orta Asya’nın ve dünyanın en eski kültürüdür. Türkmenistan’da Köpet Dağı’nın eteğinde yer alan Anav bölgesinde bulunan kalıntılar bunu kanıtlamaktadır. Anav Kültürü, tarım, hayvancılık, seramik, maden işçiliği ve dokumacılık gibi alanlarda gelişmiş bir uygarlık yaratmıştır. Anav Kültürü, Avrupa, Asya ve Afrika’da yayılmış ve diğer uygarlıkları etkilemiştir.
-
Afanasyevo Kültürü (MÖ 2500-MÖ 1700): Orta Asya’nın güneyinde, Altay Dağları’nın kuzeyinde ve doğusunda gelişmiş bir kültürdür. Afanasyevo Kültürü, hayvancılıkla uğraşmış, at yetiştirmiş, tekerlekli araba kullanmış ve kurgan adı verilen mezar höyükleri yapmıştır. Afanasyevo Kültürü, Türklerin atlı göçebe yaşama geçişinin ilk örneklerinden biridir.
-
Andronovo Kültürü (MÖ 1700-MÖ 1200): Orta Asya’nın kuzeyinde, Tanrı Dağları’nın kuzeyinde ve doğusunda yayılmış bir kültürdür. Andronovo Kültürü, demir işlemeyi bilen, savaş arabaları kullanan ve kurganlar inşa eden bir kültürdür. Andronovo Kültürü, Türklerin Hint-Avrupa halklarıyla ilişkilerinin başladığı dönemi temsil etmektedir.
-
Karasuk Kültürü (MÖ 1200-MÖ 700): Orta Asya’nın batısında, Aral Gölü’nün güneyinde ve doğusunda ortaya çıkmış bir kültürdür. Karasuk Kültürü, demir silahlar ve zırhlar üreten, atlı savaşçılar yetiştiren ve sanat eserleri yaratan bir kültürdür. Karasuk Kültürü, Türklerin İran halklarıyla etkileşim içinde olduğu dönemi yansıtmaktadır.
-
Tagar Kültürü (MÖ 700-MÖ 300): Orta Asya’nın doğusunda, Altay Dağları’nın güneyinde gelişen bir kültürdür. Tagar Kültürü, demir işçiliğinde ustalaşmış, atlı savaşçılar oluşturmuş ve kurganlar yapmıştır. Tagar Kültürü, Türklerin Çin halklarıyla karşılaştığı dönemi göstermektedir.
