Mesnevi’nin Mevlana’nın altı ciltlik Farsça bir eseri olduğu, tasavvufi fikir ve düşüncelerini hikayeler şeklinde anlattığı, ilahi aşk, varlıkta birlik, insanın kendi nefsini tanıması ve arındırması gibi konuları işlediği, Kur’an ve hadislere dayandığı, Mesnevihanlar tarafından ezberlenip okunup açıklandığı gibi bilgiler bulunmaktadır.
Mesnevi’den beğendiğim bir beytini paylaşmak istiyorum. Bu beyit, Mesnevi’nin ilk cildinde yer alan “Fil ve Körler” hikayesinin sonunda gelmektedir. Bu hikaye, körlerin bir fili elleriyle yoklayarak tanımaya çalışmalarını ve her birinin farklı bir yargıya varmalarını anlatmaktadır. Hikayenin sonunda Mevlana şöyle der:
Herkes bir parçasına bakar da bütünü göremez.
Bu beyit, bana göre çok anlamlı ve öğreticidir. Çünkü insanların sadece kendi gördükleri veya bildikleri şeylere dayanarak gerçeği anlamaya çalışmalarının ne kadar yanlış olduğunu göstermektedir. Gerçeği anlamak için bütünü görmek, farklı bakış açılarına açık olmak, önyargılardan uzak durmak gerekir. Aksi halde herkes kendi doğrusunu savunur ve gerçek ortaya çıkmaz. Bu da insanlar arasında anlaşmazlık, çatışma ve kargaşa yaratır.
Bu beyit, aynı zamanda tasavvufun temel prensiplerinden biri olan varlıkta birliği de vurgulamaktadır. Varlıkta birlik, Allah’ın varlığının her şeyi kuşattığı ve her şeyin O’ndan geldiği anlayışıdır. Bu anlayışa göre insanlar, hayvanlar, bitkiler, cansızlar, görünenler, görünmeyenler hepsi Allah’ın yaratmasıdır ve hepsi O’na dönecektir. Bu nedenle insanların sadece kendilerini veya kendi cinslerini değil, bütün varlıkları sevmeleri ve saygı duymaları gerekir.
