İnsanın akıllı, ilim ve irade sahibi bir varlık olmasıyla kaderi arasında bir ilişki vardır. Bu ilişki, insanın hem Allah’ın takdir ettiği kaderine hem de kendi seçimlerine göre sorumlu olmasıdır. İnsan, Allah’ın ezelî ilmiyle bilip takdir ettiği her şeyin zamanı gelince gerçekleşeceğine inanır. Bu inanç, insanın tevekkülünü ve teslimiyetini artırır. Ancak bu, insanın kendi iradesini kullanarak hayatını şekillendiremeyeceği anlamına gelmez. İnsan, Allah’ın kendisine verdiği akıl ve ilim sayesinde hayır veya şer meydana getirebilecek seçimler yapabilir. Bu seçimler, insanın kendi kaderini belirlemesine katkıda bulunur. İnsan, yaptığı seçimlerin sonuçlarına göre de ahirette hesaba çekilir.
Örnek olarak, bir öğrencinin sınavda başarılı olması durumunu ele alalım. Bu öğrenci, sınavda başarılı olmasının Allah’ın takdiri olduğuna inanır. Bu inanç, öğrencinin sınavdan önce ve sonra dua etmesini sağlar. Ancak bu inanç, öğrencinin sınava çalışmamasını veya kopya çekmesini gerektirmez. Öğrenci, Allah’ın kendisine verdiği akıl ve ilim sayesinde sınava çalışır ve dürüst davranır. Bu davranışlar, öğrencinin sınavda başarılı olmasına katkıda bulunur. Öğrenci, sınavda başarılı olursa bunu Allah’ın lütfuna borçlu olduğunu bilir. Sınavda başarısız olursa da bunu Allah’ın imtihanına sabrederek karşılar.
Bu örnekte görüldüğü gibi, insanın akıllı, ilim ve irade sahibi bir varlık olmasıyla kaderi arasında bir ilişki vardır. Bu ilişki, insanın hem Allah’ın takdirine güvenmesini hem de kendi çabasını göstermesini gerektirir. Bu sayede insan, hem dünyada hem de ahirette mutlu olabilir.
