Mutlak üstünlük teorisi, bir ülkenin bir mal veya hizmeti diğer ülkelerden daha az kaynak kullanarak veya daha yüksek verimlilikle üretebilmesidir. Bu teoriye göre, bir ülke mutlak üstünlüğe sahip olduğu malları üretmeli ve diğer malları ithal etmelidir.
Mutlak üstünlük teorisinin eksikliği, bir ülkenin hiçbir mal veya hizmette mutlak üstünlüğe sahip olmadığı durumlarda ticaret yapamayacağı varsayımıdır. Bu varsayım gerçekçi değildir, çünkü bir ülke mutlak üstünlüğe sahip olmasa bile karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olabilir.
Karşılaştırmalı üstünlük teorisi, David Ricardo tarafından ortaya atılmıştır. Bu teoriye göre, bir ülke bir mal veya hizmeti diğer ülkelerden daha düşük fırsat maliyetiyle üretebilirse, karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. Fırsat maliyeti, bir seçeneği tercih etmek için vazgeçilen diğer seçeneğin değeridir. Bu teoriye göre, bir ülke karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu malları üretmeli ve diğer malları ithal etmelidir.
Karşılaştırmalı üstünlük teorisini örnek yardımıyla açıklamak için, iki ülke ve iki mal düşünelim. Ülke A ve Ülke B sadece buğday ve pamuk üretebilsin. Ülke A bir saatte 10 kg buğday veya 5 kg pamuk, Ülke B ise bir saatte 8 kg buğday veya 4 kg pamuk üretebilsin. Bu durumda, Ülke A her iki malda da mutlak üstünlüğe sahiptir. Ancak, Ülke A’nın buğdayın fırsat maliyeti 0.5 kg pamuk iken, Ülke B’nin buğdayın fırsat maliyeti 0.5 kg pamuktur. Yani her iki ülkenin de buğdayın karşılaştırmalı maliyeti aynıdır. Öte yandan, Ülke A’nın pamuğun fırsat maliyeti 2 kg buğday iken, Ülke B’nin pamuğun fırsat maliyeti 2 kg buğdaydır. Yani her iki ülkenin de pamuğun karşılaştırmalı maliyeti aynıdır. Bu durumda, her iki ülkenin de karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu bir mal yoktur. Bu nedenle, ticaret yapmalarının bir anlamı yoktur.
Şimdi, Ülke B’nin verimliliğini arttırdığını varsayalım. Ülke B artık bir saatte 12 kg buğday veya 6 kg pamuk üretebilsin. Bu durumda, Ülke B her iki malda da mutlak üstünlüğe sahiptir. Ancak, Ülke A’nın buğdayın fırsat maliyeti 0.5 kg pamuk iken, Ülke B’nin buğdayın fırsat maliyeti 0.5 kg pamuktur. Yani her iki ülkenin de buğdayın karşılaştırmalı maliyeti aynıdır. Öte yandan, Ülke A’nın pamuğun fırsat maliyeti 2 kg buğday iken, Ülke B’nin pamuğun fırsat maliyeti 2 kg buğdaydır. Yani her iki ülkenin de pamuğun karşılaştırmalı maliyeti aynıdır. Bu durumda, her iki ülkenin de karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu bir mal yoktur. Bu nedenle, ticaret yapmalarının bir anlamı yoktur.
Son olarak, Ülke A’nın verimliliğini arttırdığını varsayalım. Ülke A artık bir saatte 12 kg buğday veya 4 kg pamuk üretebilsin. Bu durumda, Ülke A buğdayda mutlak üstünlüğe sahiptir, Ülke B ise pamukta mutlak üstünlüğe sahiptir. Ancak, Ülke A’nın buğdayın fırsat maliyeti 0.33 kg pamuk iken, Ülke B’nin buğdayın fırsat maliyeti 0.5 kg pamuktur. Yani Ülke A buğdayda karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. Öte yandan, Ülke A’nın pamuğun fırsat maliyeti 3 kg buğday iken, Ülke B’nin pamuğun fırsat maliyeti 2 kg buğdaydır. Yani Ülke B pamukta karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. Bu durumda, her iki ülkenin de karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu bir mal vardır. Bu nedenle, ticaret yapmalarının bir anlamı vardır.
Bu örnekte görüldüğü gibi, mutlak üstünlük teorisi yeterli değildir. Karşılaştırmalı üstünlük teorisi ise daha gerçekçi ve kapsamlıdır.
