Değişken bir veride bağımlı, bağımsız ve kontrollü değişkenleri tespit etmek için şu adımları izleyebilirsiniz:
-
Öncelikle, araştırmanın amacını, hipotezini ve sorusunu belirleyin. Bu, hangi değişkenlerin önemli olduğunu anlamanıza yardımcı olacaktır.
-
Bağımsız değişkeni bulun. Bağımsız değişken, araştırmada bilerek değiştirilen veya manipüle edilen değişkendir. Bağımsız değişkeni bulmak için şu soruyu sorabilirsiniz: "Bu araştırmada neyi test ediyorum?"
-
Bağımlı değişkeni bulun. Bağımlı değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen veya ölçülen değişkendir. Bağımlı değişkeni bulmak için şu soruyu sorabilirsiniz: "Bu araştırmada neyi ölçüyorum?"
-
Kontrollü değişkenleri bulun. Kontrollü değişkenler, araştırma sırasında sabit tutulan veya kontrol edilen değişkenlerdir. Kontrollü değişkenleri bulmak için şu soruyu sorabilirsiniz: "Bu araştırmada hangi faktörleri aynı tutuyorum?"
Örnek olarak, bir bitkinin büyümesini etkileyen faktörleri araştıran bir deney düşünelim. Bu deneyde:
-
Bağımsız değişken: Bitkiye verilen su miktarıdır. Bu değişken bilerek farklı seviyelerde ayarlanabilir.
-
Bağımlı değişken: Bitkinin boyudur. Bu değişken bitkiye verilen su miktarına göre ölçülür.
-
Kontrollü değişkenler: Bitkinin türü, toprağın cinsi, güneş ışığı süresi ve sıcaklık gibi faktörlerdir. Bu faktörler deney sırasında aynı tutulur.
