Mustafa Kemal’in yetişmesini etkileyen sosyal ve kültürel koşullar, şu şekilde açıklanabilir:
-
Mustafa Kemal, 1881 yılında Selanik’te doğmuştur. Selanik, Osmanlı İmparatorluğu’nun en önemli ticaret ve kültür merkezlerinden biriydi. Selanik’te farklı milletlerden, dinlerden ve kültürlerden insanlar bir arada yaşıyordu. Bu çeşitlilik, Mustafa Kemal’in hoşgörülü, açık fikirli ve evrensel bir bakış açısına sahip olmasını sağlamıştır.
-
Mustafa Kemal’in ailesi, orta halli ve saygın bir aileydi. Babası Ali Rıza Efendi, gümrük memuru, annesi Zübeyde Hanım, ev hanımıydı. Mustafa Kemal, ailesinden sevgi, saygı ve disiplin gibi değerleri öğrenmiştir. Ailesi, onun eğitimine önem vermiş ve onu okutmak için fedakarlık yapmıştır.
-
Mustafa Kemal, ilkokulu Şemsi Efendi Mektebi’nde, ortaokulu Selanik Askerî Rüştiyesi’nde, liseyi Manastır Askerî İdadisi’nde okumuştur. Bu okullarda, Batılı eğitim yöntemleriyle tanışmış, matematik, fen, tarih, coğrafya, edebiyat, yabancı dil gibi dersler almıştır. Bu dersler, onun bilimsel, mantıklı ve eleştirel düşünme yeteneğini geliştirmiştir.
-
Mustafa Kemal, askeri okullarda eğitim gördüğü için, vatanseverlik, cesaret, liderlik, disiplin, sorumluluk gibi askeri erdemleri benimsemiştir. Askeri okullarda, Namık Kemal, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul gibi milliyetçi ve modernist yazarların eserlerini okumuş, onların fikirlerinden etkilenmiştir. Özellikle Mehmet Emin Yurdakul’un “Ben bir Türk’üm, dinim, cinsim uludur.” mısraları, onun milli benliğini bulmasına yardımcı olmuştur.
-
Mustafa Kemal, askeri okullardan sonra, çeşitli görevlerle İstanbul, Şam, Sofya, Trablusgarp, Edirne, Çanakkale, Suriye, Filistin, Erzurum, Sivas, Ankara gibi şehirlerde bulunmuştur. Bu şehirlerde, Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıflığını, yoksulluğunu, geri kalmışlığını, işgal tehdidini, halkın çektiği sıkıntıları, milli mücadele ruhunu, ulusal kimlik bilincini gözlemlemiş ve yaşamıştır.
-
Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordusunun en önemli komutanlarından biri olmuştur. Çanakkale Savaşı’nda gösterdiği başarıyla ün kazanmış, Anafartalar Kahramanı olarak anılmıştır. Savaş sonrasında, Sevr Antlaşması ile Osmanlı topraklarının işgal edilmesine karşı çıkmış, Anadolu’ya geçerek Milli Mücadele’yi başlatmıştır. Bu mücadele, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna ve bağımsızlığına giden yolda en önemli adım olmuştur.
Bu faktörler, Mustafa Kemal’in yetişmesini etkileyen sosyal ve kültürel koşullardan bazılarıdır. Mustafa Kemal, bu koşullar altında, vatansever, cesur, lider, bilimci, modern, milliyetçi, demokrat, laik, reformcu, devrimci bir kişilik olarak ortaya çıkmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı olarak, Türk milletinin kaderini değiştirmiş ve Türkiye’yi çağdaş bir ülke haline getirmiştir.
