Wilson İlkeleri, ABD Başkanı Woodrow Wilson tarafından I. Dünya Savaşı sonrasında kurulmasını istediği yeni dünya düzenine ilişkin görüşlerini içeren 14 maddelik bir programdı. Bu ilkeler, savaşa katılan ülkeleri ilgilendiren barışçıl ve adil kararlar öneriyordu. Örneğin, gizli anlaşmalara son verilmesi, denizlerde ve ticarette serbestlik sağlanması, silahlanmanın azaltılması, sömürgelerin haklarının gözetilmesi, ulusların kendi kaderlerini tayin etmesi, uluslararası bir barış örgütü kurulması gibi ilkeler Wilson İlkeleri’nin temelini oluşturuyordu.
Mondros Ateşkes Antlaşması ise, Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan bir mütareke belgesiydi. Bu antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu fiilen sona ermiş, İtilaf Devletleri Osmanlı topraklarında işgal ve müdahale hakkı elde etmişti. Antlaşmanın 7. maddesi, İtilaf Devletleri’ne Osmanlı topraklarında güvenliklerini tehdit eden herhangi bir durumda işgal etme yetkisi veriyordu. Bu madde, İtilaf Devletleri tarafından çok geniş yorumlanmış ve Osmanlı topraklarının neredeyse tamamı işgal edilmişti.
Wilson İlkeleri ile Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında yaşanan işgaller arasındaki çelişki, İtilaf Devletleri’nin Osmanlı topraklarını paylaşma hırsı ve ABD’nin barışçıl ve adil bir dünya düzeni kurma vizyonu arasındaki farklılıktan kaynaklanmaktadır. İtilaf Devletleri, Wilson İlkeleri’ni kabul etmiş gibi görünse de, aslında Osmanlı topraklarını kendi çıkarlarına göre bölüştürmek istiyorlardı. Bu nedenle, Mondros Ateşkes Antlaşması’nı bir fırsat olarak gördüler ve Osmanlı topraklarını işgal ettiler. Bu işgaller, Osmanlı halkının ve Türk milli hareketinin tepkisini çekti ve Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlattı. ABD ise, Wilson İlkeleri’ni uygulamak için çaba gösterdi ve Türk milli hareketine destek verdi. ABD, Türk milli hareketinin haklı taleplerini kabul ederek, Lozan Antlaşması’nın imzalanmasına katkıda bulundu.
Bu değerlendirmeden anlaşılacağı üzere, Wilson İlkeleri ile Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında yaşanan işgaller arasındaki çelişki, İtilaf Devletleri’nin Osmanlı topraklarını sömürgeleştirme politikası ile ABD’nin uluslararası barış ve adalet anlayışı arasındaki çatışmadan kaynaklanmıştır. Bu çatışma, Türk milli hareketinin direnişi ve zaferi ile sonuçlanmıştır.
