Dünyada uygulanan nüfus politikaları, ülkelerin nüfus miktarı, nüfus artış hızı, ekonomik gelişmişlik seviyesi, kaynaklar ve hedefler gibi faktörlere göre farklılık göstermektedir. Genel olarak üç çeşit nüfus politikası vardır:
-
Nüfus artış hızını azaltmaya yönelik nüfus politikaları: Bu politikalar, nüfusun kaynaklara oranla çok fazla olduğu ya da ekonomik büyümeyle paralel gitmediği ülkelerde uygulanır. Bu ülkeler genellikle az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerdir. Bu politikaların amacı, nüfus artış hızını düşürerek yaşam standartlarını yükseltmek, yoksulluğu azaltmak, sağlık ve eğitim hizmetlerini iyileştirmek, çevre sorunlarını önlemek ve kalkınmayı sağlamaktır. Bu politikaların uygulanmasında doğum kontrol yöntemleri, aile planlaması, kadınların eğitim ve istihdam olanaklarının artırılması, çocuklara sağlanan sosyal yardımlar, nüfus bilinci oluşturulması gibi yöntemler kullanılır. Dünyada bu politikaları uygulayan ülkelerden bazıları Çin, Hindistan, Bangladeş, Nijerya, Endonezya, Brezilya, Mısır ve İran’dır.
-
Nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik nüfus politikaları: Bu politikalar, nüfusun kaynaklara oranla çok az olduğu ya da ekonomik büyümeyle uyumlu olmadığı ülkelerde uygulanır. Bu ülkeler genellikle gelişmiş ya da yaşlı nüfusa sahip ülkelerdir. Bu politikaların amacı, nüfus artış hızını yükselterek iş gücü ve tüketim potansiyelini artırmak, sosyal güvenlik sistemini desteklemek, ulusal güvenlik ve prestiji sağlamak, göçmenlere bağımlılığı azaltmak ve nüfusun yaşlanmasını önlemektir. Bu politikaların uygulanmasında doğum teşvikleri, vergi indirimleri, çocuklara sağlanan sosyal yardımlar, göçmenlere vatandaşlık verilmesi, aile kurumunun desteklenmesi gibi yöntemler kullanılır. Dünyada bu politikaları uygulayan ülkelerden bazıları Fransa, Almanya, İtalya, İsveç, Rusya, Japonya, Avustralya ve Kanada’dır.
-
Nüfusun nicelik ve niteliğini iyileştirmeye yönelik nüfus politikaları: Bu politikalar, nüfusun kaynaklarla uyumlu olduğu ya da ekonomik büyümeyle paralel gittiği ülkelerde uygulanır. Bu ülkeler genellikle gelişmekte olan ya da orta gelirli ülkelerdir. Bu politikaların amacı, mevcut nüfusu korumak ve nitelik yönünden iyileştirmektir. Bu politikaların uygulanmasında sağlık, eğitim, istihdam, gelir dağılımı, sosyal adalet, kültürel değerler, insan hakları gibi alanlarda iyileştirmeler yapılır. Dünyada bu politikaları uygulayan ülkelerden bazıları Türkiye, Meksika, Arjantin, Güney Afrika Cumhuriyeti, Malezya ve Tayland’dır.
