-
Mahlas, bir yazarın veya şairin, asıl adı yerine şiirde kullandığı takma isimdir. Örneğin, Fuzuli’nin asıl adı Mehmed, Nef’i’ninki Ömer, Nabi’ninki Yusuf’tur. Mahlaslar genellikle şiirlerin son beytinde yer alır. Bu beyte “mahlas beyti” veya “taç beyit” denir. Örneğin:
Fuzuli rindi leydadır halka hemişe rüsvadır Kim sorun bu ne sevdadır usanmaz mı bu sevdadan
-
Lebdeğmez, içinde dudak sessiz harfleri (b, f, m, p, v) bulunmayan sözcüklerle yazılmış şiirlerdir. Bu türde şiirler söylemek bir ustalık işareti sayılır. Divan edebiyatında az başvurulan bir yöntemdir. Asıl halk edebiyatımızda kullanılır. Örneğin:
Çekil izzetle, uzlet kûşesine Aziz ol, derd-i şöhretten cüdâ ol
-
Tapşırma, mahlasın don dörtlüklerde geçirilmesine verilen addır. Her bir divan edebiyatı şairi bu mahlaslarını şiirlerde geçirir. Bunun konumu da genellikle şiirlerdeki son dörtlükte yer alır. Örneğin:
Baki’nin mahlasnamesi Zati tarafından şeyh Galib ve Müştak baba gibi şairlerinki de Hoca Neş’et tarafından verilirdi.
-
Taşlama, bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini eleştirmek amacıyla koşma nazım şekliyle yazılan bir halk şiiri türüdür. Taşlamanın modern şiirdeki karşılığı “satirik”, divan edebiyatındaki karşılığı "hicviye"dir. Örneğin:
Ormanda büyüyen adam azgını Çarşıda pazarda seyran beğenmez Medrese kaçkını softa bozgunu Selam vermek için insan beğenmez
-
Koçaklama, konusu savaş, yiğitlik ve kahramanlık olan Türk halk edebiyatı şiirlerine verilen addır. Koçaklama kavramı, yiğitlik ve meydan okuma içerikli şiirlere verilen addır. Yani koçaklama semaiye veya koşmaya özgü bir tür değildir, genel ve anlamsal bir kategoridir. Örneğin:
Yürüyün aslanlarım savaş edelim Buna kavga derler bey ne paşa ne Haykırıp haykırıp kelle keselim Seyreyleyin el’ayağı şaşana
-
Güzelleme, âşık edebiyatında insan ve doğa güzelliklerini işleyen koşma nazım şeklinin bir türüdür. Güzellemelerde genellikle âşık olunan kadın, kız, gelin, tabiat güzellikleri (dağ, ağaç, hayvan, çiçek vb.) gibi konular işlenir. Örneğin:
Nasıl vasfedeyim güzelim seni Rumeli Bosna’yı değer gözlerin Dünyaya gelmemiş eşin akranın İzmir’i Konya’yı değer gözlerin
