Doğu Cephesi’nin açılma nedenleri, Millî Mücadele döneminde Türkiye’nin karşılaştığı askerî ve siyasi sorunlarla ilgilidir. Bu nedenler, şöyle sıralanabilir:
-
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’nda yenilmesi ve Mondros Mütarekesi’ni imzalaması: Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda İtilaf Devletleri’ne karşı savaşmış, ancak yenilmiş ve 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’ni imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti’nin topraklarının işgal edilmesine ve parçalanmasına yol açmıştır. Antlaşmanın 11. maddesine göre, Türk ordusu, Kafkasya ve İran’ı boşaltarak 1878 tarihinde yapılan Berlin Antlaşması’yla tespit edilen sınıra çekilecekti. Antlaşmanın 24. maddesine göre ise, Doğu Anadolu vilayetlerinde bir karışıklık çıkması durumunda İtilaf Devletleri istedikleri yerleri işgal edebileceklerdi.
-
Rusya’nın Brest-Litovsk Antlaşması’nı imzalaması ve Doğu Anadolu’yu boşaltması: Rusya, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ne karşı Kafkas Cephesi’nde savaşmış, ancak 1917 yılında Bolşevik İhtilali ile devrim yaşamıştır. Bu devrim, Rusya’nın savaştan çekilmesine ve 3 Mart 1918’de Brest-Litovsk Antlaşması’nı imzalamasına neden olmuştur. Bu antlaşma, Rusya’nın Doğu Anadolu’da işgal ettiği yerleri Türkiye’ye bırakmasını öngörmüştür. Ancak, İtilaf Devletleri bu antlaşmayı tanımamış ve Rusya’nın boşalttığı yerleri işgal etmeye başlamıştır.
-
Ermenilerin Türk ve Müslüman halka karşı saldırıları: Ermeniler, I. Dünya Savaşı’nda Ruslarla işbirliği yapmış, Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanmış ve Türk ve Müslüman halka karşı katliamlar yapmıştır. Rusya’nın bölgeden çekilmesinden sonra, Ermeniler bağımsız bir devlet kurmak için çalışmış, Sevr Antlaşması ile de bu amaçlarına destek bulmuşlardır. Ermeniler, Doğu Anadolu’da Türk halkına karşı saldırılarını sürdürmüş, Türk ordusunu ve Millî Mücadele’yi zor durumda bırakmıştır.
Doğu Cephesi’nin açılma nedenleri, bu şekilde özetlenebilir. Doğu Cephesi’nin Millî Mücadele üzerindeki etkileri ise, şunlardır:
-
Millî Mücadele’nin başarıya ulaşması: Doğu Cephesi, Millî Mücadele’nin başarıya ulaşması için önemli bir cephe olmuştur. Doğu Cephesi’nde Türk ordusu, Ermeni ve Fransız kuvvetlerine karşı büyük zaferler kazanmış, Kars, Sarıkamış, Gümrü gibi stratejik yerleri geri almıştır. Bu zaferler, Türkiye’nin uluslararası alanda tanınmasını ve saygınlığını artırmış, Batı Cephesi’nde Türk ordusunun moralini yükseltmiş, Lozan Barış Antlaşması’nda Türkiye’nin elini güçlendirmiştir.
-
Türk halkının milli birlik ve beraberlik duygusunun pekişmesi: Doğu Cephesi, Türk halkının milli birlik ve beraberlik duygusunu pekiştiren bir cephe olmuştur. Doğu Cephesi’nde Türk halkı, Ermeni ve Fransız işgaline karşı kahramanca direnmiş, Türk ordusuna destek vermiştir. Doğu Cephesi’nde Türk halkı, Türk tarihine ve kültürüne bağlılığını göstermiş, Türkiye’nin bağımsızlığı ve egemenliği için mücadele etmiştir.
