Muhakemetü’l Lügateyn, 15. yüzyılın büyük Türk şairi ve bilgini Ali Şir Nevai’nin Çağatay Türkçesi ile yazdığı bir eserdir. Eserin adı “İki Dilin Karşılaştırılması” anlamına gelir. Eserde Ali Şir Nevai, Türkçe ile Farsça’yı edebi sanatlar, kelime hazinesi, gramer ve fonetik açısından karşılaştırarak Türkçe’nin Farsça’dan üstün olduğunu savunmuştur.
Eserin yazılmasının önemli bir sebebi, o dönemde Türk aydınları arasında Farsça kullanımı yönünde yaygın bir özenti olmasıdır. Ali Şir Nevai, edebiyat hayatına Farsça şiirler yazarak başlamış; ancak daha sonra Türkçe’yi edebi dil olarak kullanmaya ve savunmaya başlamıştır. Eserde Arapça’nın en üstün ve Hintçe’nin en değersiz dil olduğunu söyleyen Ali Şir Nevai, geri kalan iki dil arasında hangisinin daha üstün olduğunu çeşitli delillere dayanarak tartışmıştır.
Eserde Ali Şir Nevai, Türkçe’nin cinaslar ve ses yönünden, özellikle ünlüler sistemi bakımından da Farsça’dan üstün olduğunu anlatmış; Türkçe’de yapım ekleriyle yeni kelimeler türetilip kelime hazinesini zenginleştirme imkanının bulunduğunu, Farsça’da ise böyle bir özelliğin olmadığını vurgulamıştır. Ayrıca Türkçe’de akrabalık, kuş, yer, av hayvanları, biniş takımları, giysiler, yiyecek içecek vb. adlar için kullanılan kelimelerin zengin çeşitliliğini örneklerle ortaya koymuştur.
Eser aynı zamanda Ali Şir Nevai’nin eserlerine ve Hüseyin Baykara ile ilişkilerine dair önemli bilgiler içermektedir. Ali Şir Nevai, eserinde devletlerin yükselişiyle dil ve edebiyatın gelişmesi arasındaki paralelliğe de temas etmiş; Arap ve Fars hükümdarlarından sonra Hülâgû ile siyasi hâkimiyetin Türkler’e geçmesine rağmen Timurlular devrine kadar Türkçe’de önemli edebi ürünler verilmediğine dikkat çekmiştir.
