Ses türemesi, Türkçede bir sözcüğe, çeşitli seslerin eklenmesi olayıdır. Bu sesler çoğunlukla söyleyişi kolaylaştırmak, yeni bir sözcük yaratmak veya anlamı vurgulamak için eklenir. Ses türemesi, ünlü türemesi ve ünsüz türemesi olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Ünlü Türemesi: “-cık, -cik” eki alan bazı sözcüklerde ek ile sözcüğün arasında “a, e, ı, i” ünlülerinin türediği görülür. İşte bazı örnekler:
-
az - cık ⇒ az (ı)cık
-
bir - cik ⇒ bir (i)cik
-
genç - cik ⇒ genc (e)cik
-
dar – cık → dar a cık
Ünsüz Türemesi: Bazı sözcüklerde, “olmak” veya “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulduğunda ya da bu sözcüklere ünlü bir ek getirildiğinde ünsüz türemesi görülür. İşte bazı örnekler:
-
af + etmek ⇒ af (f)etmek
-
his + etmek ⇒ his (s)etmek
-
zan + etmek ⇒ zan (n)etmek
-
red + etmek ⇒ red (d)etmek
-
hal + olmak ⇒ hal (l)olmak
Ancak, iki sessizin yan yana geldiği her sözcükte ünsüz türemesi olmayabilir. Örneğin, “ıssız”, “süssüz”, “sessiz”, “güllaç”, “ninni”, “bellek”, “küller”, “yıllık”, “güllü”, “fiiller” gibi kelimelerde ünsüz türemesi yoktur.
