Dinî anlayışımızı ve kültürümüzü şekillendiren şahıslar, İslam dininin inanç, ibadet ve ahlak konularında bizlere örnek olan, toplumun dini bilincini ve kültürel zenginliğini artıran, İslam medeniyetinin gelişmesine katkıda bulunan kişilerdir. Bu kişiler, hem Kur’an hem de sünnet ışığında dini ilimlerin gelişmesine, fıkıh, tasavvuf, kelam, tefsir, hadis gibi alanlarda eserler vermesine, dini hayatı düzenleyen ahlak ve hukuk kurallarını ortaya koymasına önemli rol oynamışlardır. Ayrıca, bu kişiler, kutsal mabetler, dini ritüeller, ayin ve törenler gibi dinin kültürel tezahürlerini de ortaya çıkarmışlardır.
Dinî anlayışımızı ve kültürümüzü şekillendiren şahıslara örnek olarak şunları sayabiliriz:
-
Ebu Hanife: İslam fıkhının kurucularından, Hanefi mezhebinin imamı, Kufe’nin fakihidir. Cafer es-Sadık’tan ders almış, Maturidi ile birlikte Ehl-i Sünnet akidesinin temellerini atmıştır.
-
Cafer es-Sadık: Hz. Ali ve Hz. Fatıma’nın soyundan gelen, Şia’nın 6. imamı, Ehl-i Beyt’in büyük alimidir. Ebu Hanife, Malik b. Enes, Vasil b. Ata gibi birçok fakih ve muhaddis yetiştirmiştir.
-
Maturidi: Semerkand’ın büyük alimi, Hanefi mezhebinin akide imamı, Maturidiyye ekolünün kurucusudur. Ebu Hanife’nin öğrencisi olan Nazzam’ın görüşlerini eleştirmiş, Eş’ari ile birlikte Ehl-i Sünnet akidesinin temellerini atmıştır.
-
Şafii: İslam fıkhının kurucularından, Şafii mezhebinin imamı, Hicaz’ın fakihidir. Malik b. Enes’in öğrencisi olan Şafii, usul-i fıkıh ilminin kurucusu kabul edilir. Eş’ari ile birlikte Ehl-i Sünnet akidesinin temellerini atmıştır.
-
Eş’ari: Bağdat’ın büyük alimi, Eş’ariyye ekolünün kurucusu, Ehl-i Sünnet akidesinin imamıdır. Mu’tezile’nin önde gelen alimlerinden iken, Şafii’nin etkisiyle onlardan ayrılmış, Maturidi ile birlikte Ehl-i Sünnet akidesinin temellerini atmıştır.
-
Ahmet Yesevi: Türkistan’ın büyük velisi, Türk tasavvufunun kurucusu, Anadolu’nun manevi fatihi, Horasan erenlerinin piridir. Yusuf Hemedani’nin öğrencisi olan Ahmet Yesevi, Türkçe şiirler yazmış, Türk-İslam kültürünün yayılmasına vesile olmuştur.
-
Mevlana: Konya’nın büyük alimi, Mevleviyye tarikatının kurucusu, Mesnevi’nin yazarı, Türk-İslam edebiyatının en büyük şairidir. Şems-i Tebrizi’nin dostluğuyla tasavvufa yönelen Mevlana, insanlığa sevgi, hoşgörü ve barış mesajları vermiştir.
