Kültürümüzde etkili olan tasavvufi yorumlardan dört tanesi şunlardır:
-
Yesevilik: Türkistanlı Hoca Ahmed Yesevi’nin (öl. 1167) görüş ve düşüncelerine dayanan tasavvuf ekolüdür. Yesevilik, Anadolu’da İslam’ın yayılmasında büyük rol oynamıştır. Yesevilikte önemli kavramlar şunlardır: Hoca, Dergah, Ahilik, Yol, Hizmet, Cem, Dost, Aşk, Hakikat.
-
Mevlevilik: Büyük Türk mutasavvıfı Mevlana Celaleddin Rumî’nin (öl. 1273) görüş ve düşüncelerine dayanan tasavvuf ekolüdür. Mevlevilik, insanın kâmil olma yolunda aşk, ilim, irfan, hoşgörü, tevazu, nezaket, samimiyet gibi değerleri öne çıkarmıştır. Mevlevilikte önemli kavramlar şunlardır: Şems, Mesnevi, Divan-ı Kebir, Semazen, Sema, Rabıta, Vuslat.
-
Nakşibendilik: Nakşibendilik, Muhammed Bahauddin Nakşibend’in (öl.1389) görüş ve düşüncelerine dayanan tasavvuf ekolüdür. Nakşibendilik, zikrin kalple yapılmasını, şeriat kurallarına sıkı sıkıya bağlı olmayı, dünyevi işlerden uzaklaşmamayı, nefsi terbiye etmeyi, halk içinde Hakk ile olmayı savunmuştur. Nakşibendilikte önemli kavramlar şunlardır: Nakş, Silsile, Hâcegân, Halvet, Rabıta, Sohbet, Nefy ü isbat.
-
Alevilik-Bektaşilik: Alevi-Bektaşi kültüründe Hz. Ali cesareti, kahramanlığı ve Peygamber Efendimize olan yakınlığı nedeniyle çok önemli bir yere sahiptir. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) ev halkı anlamına gelen ehl-i beyt de Alevilik-Bektaşilik’te çok önemlidir. Alevi-Bektaşiler ehl-i beytin soyundan gelen on iki imamı saygı ve sevgiyle anarlar. Alevilik-Bektaşilikte önemli kavramlar şunlardır: Hacı Bektaş-ı Veli, Pir Sultan Abdal, Dedelik, Cem, Musahiplik, On iki Hizmet, Dört Kapı Kırk Makam.
