Question

İzmir iktisat kongresi nedir?

Answer 1

İzmir iktisat kongresi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra ekonomik alanda izleyeceği politikaları belirlemek için 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında İzmir’de yapılan bir kongredir. Kongreye, Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında, hükümet üyeleri, milletvekilleri, iş adamları, tüccarlar, ziraatçılar, sanayiciler, sendikacılar gibi pek çok kesimden temsilciler katılmıştır. Kongrede, Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığını sağlamak için milli iktisat, milli para, milli banka, milli sanayi gibi kavramlar üzerinde durulmuş ve pek çok karar alınmıştır. 

İzmir iktisat kongresi, Türkiye’nin ekonomik tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Kongre, Türkiye’nin savaş sonrası yıkımından kurtulmak ve kalkınmak için kendi kaynaklarına dayanan bir ekonomi modeli geliştirmesine öncülük etmiştir. Kongre, aynı zamanda Türkiye’nin demokratikleşme sürecine de katkıda bulunmuştur. Kongre, halkın ekonomik sorunlara çözüm üretmesine ve katılımcı bir anlayışla karar vermesine imkan tanımıştır. 

Alınan kararlar

17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihlerinde İzmir'de toplanan Türkiye İktisat Kongresinin en önemli kararlarını şöyle sıralamak mümkündür.

1. Hammaddesi yurt içinde yetişen veya yetiştirilebilen sanayi dalları kurulması gerekmektedir.
2. El işçiliğinden ve küçük imalattan süratle fabrikaya veya büyük işletmeye geçilmelidir.
3. Devlet yavaş yavaş iktisadi görüşleri de olan bir organ haline gelmeli ve özel sektörler tarafından kurulamayan teşebbüsler devletçe ele alınmalıdır.
4. Özel teşebbüslere kredi sağlayacak bir Devlet Bankası kurulmalıdır.
5. Dış rekabete dayanabilmek için sanayinin toplu ve bütün olarak kurulması gerekir.
6. Yabancıların kurdukları tekellerden kaçınılmalıdır.
7. Sanayinin teşviki ve milli bankaların kurulması sağlanmalıdır.
8. Demiryolu inşaat programına bağlanmalıdır.
9. İş erbabına amele değil, işçi denmelidir.
10. Sendika hakkı tanınmalıdır.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923-1929 dönemi ekonomi politikasına damgasını vuran İzmir İktisat Kongresi'nin oy birliği ile alınmış kararlarından biri de 1925'te aşarın kaldırılmasıdır. Aşar; bütçenin gelir kaleminde önemli bir yer tutmaktaydı. Fakat İzmir İktisat Kongresi'yle liberal bir ekonomi tasarlandığı ve liberalizmin temeli özel mülkiyete dayandığından, aşarın varlığı bir çelişki haline gelmiştir. Yani Cumhuriyet idaresi, Sultan’ın mülkünün sahiplik sıfatını halka intikal ettirince, aşarın alınmasının mantığı da sona ermiştir.