Egemenlik, bir toprak parçası ya da mekân üzerindeki kural koyma gücü ve hukuk yaratma kudretidir. Bu güç, siyasi erkin dayattığı yasallaşmış bir üst iradeyi ifade eder. Aynı zamanda bir devletin ülkesi ve uyrukları üzerindeki yetkilerinin tümünü ifade eder. Egemenlik, devleti başka tüzel kişiliklerden ve örgütlenme biçimlerinden (örneğin şirketlerden, derneklerden, kulüplerden, çetelerden, din ve mezhep birliklerinden, feodal bağlılık ve yönetim birimlerinden) ayıran özelliktirEgemen olmayan devlet olmaz; kaynağını devletten almayan egemenlik de olmaz.
Klasik dönem düşünürlerinin hemen hepsinde egemenliğin nihai kaynağı olarak halkın iradesi gösterilir. Roma hukukundaki omnis imperium ex populo ilkesi bu düşüncenin kaynağıdır. Devletin bir “Toplum Sözleşmesi” ile kurulduğu görüşü de aynı düşünceyi ifade eder. Yani, egemenlik halkın kolektif iradesinden doğar ve devletin temelini oluşturur. Bu görüşe göre, halkın seçtiği temsilciler aracılığıyla yasaları oluşturması ve yönetimi denetlemesi, egemenliğin kaynağını oluşturur.
Modern krallıkların ortaya çıkmasıyla birlikte, devleti devlet yapan temel hak ve yetkilerin tanımlanması sorunu ortaya çıktı. Fransız hukukçu Jean Bodin, modern egemenlik kuramının kurucusu olarak kabul edilir. Bodin, egemenliği “Devlet’in mutlak ve kalıcı gücü” olarak tanımlamıştır. Bu tanıma göre, egemenlik bölünemez ve paylaşılamaz. Egemenlik belirtilerinin bir bölümünü hükümdar şahsen kullanabilir, bir bölümünü memurlarına ve kurumlara kullandırabilir, ancak egemenliğin kendisi devredilemez.
Egemenlik kavramı, tarih boyunca farklı düşünürler tarafından farklı şekillerde ele alınmıştır. Ancak genel olarak, egemenliğin kaynağı halkın iradesi ve toplumun ortak anlaşması olarak kabul edilir. Bu görüş, modern demokratik devletlerin temelini oluştururken, tarih boyunca farklı kültürlerde ve dönemlerde farklı yorumlarla ele alınmıştır.
