Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde batılılaşma ve reform hareketlerinin başlangıcı sayılan bir belgedir. Sultan Abdülmecid döneminde Hariciye Nazırı Koca Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanmış ve 3 Kasım 1839’da Gülhane Parkı’nda okunmuştur.
Tanzimat Fermanı’nın amaçları şunlardır:
-
Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini almak
-
Avrupa’nın Osmanlı iç işlerine karışmasını önlemek
-
Fransız İhtilali’nin milliyetçilik etkisini azaltmak
-
Gayrimüslimleri devlete bağlamak
Tanzimat Fermanı’nın maddeleri şunlardır:
-
Tüm vatandaşların can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması
-
Yargılamada açıklık, hiç kimse yargılanmadan idam edilemeyecek (Hukuk devleti özelliğini yansıtır)
-
Vergide adalet, herkesin gücüne göre vergi vermesi
-
Erkeklere dört yıl mecburi askerlik
-
Rüşvetin ortadan kaldırılması
-
Herkesin mal ve mülküne sahip olması, bunu alıp-satabilmesi ve miras olarak bırakabilmesi (Özel mülkiyet güvence altına alındı. Müsadere kaldırıldı)
Tanzimat Fermanı’nın önemi şunlardır:
-
Osmanlı Devleti’nde ilk kez batılı anlamda hukuk kuralları uygulanmaya başlandı
-
Osmanlı Devleti’nde anayasacılık fikrinin gelişmesini sağladı
-
Osmanlı Devleti’nde padişahın sınırsız olan yetkilerinin üzerinde bir gücü kabul etti
-
Osmanlı Devleti’nde yönetim, eğitim, askeri ve mali alanda yenilikler getirdi
Tanzimat Fermanı’nın sonuçları şunlardır:
-
Osmanlı padişahı kendi isteğiyle yetkilerini kısıtlamıştır
-
Tanzimat Fermanı ile birlikte Osmanlı Devleti’nde anayasacılık faaliyeti başlamıştır
-
Batılılaşma hareketleri hız kazanmıştır
-
Kavalalı Mehmed Ali Paşa ve Boğazlar meselesinde Avrupalı devletlerin desteği sağlanmıştır
-
Osmanlı vatandaşlığının esas sayılması, Osmanlıcılık fikrinin doğuşuna zemin hazırlamıştır
