Eş’arîlik ve Mâturidîlik, İslam düşünce tarihinde insan iradesi ve sorumluluğu konusunda önemli iki ekoldür. İşte bu iki ekolün görüşlerinin karşılaştırmalı bir özeti:
Eş’arîlik:
-
İnsanın iradesi sınırlıdır ve her şey Allah’ın iradesi altındadır.
-
İnsanın seçimleri, Allah’ın takdiriyle uyumludur.
-
Sorumluluk, insanın iradesiyle yaptığı seçimlere dayanır.
Mâturidîlik:
-
İnsan sorumluluğunu temellendirirken fiillerin varlık sahnesine getirilişini ilahi kudrete hamletmiş; fiilin sahibi ve failinin insan olduğunu kabul etmiştir.
-
Sorumluluğun temel nedeni, fiile iki irade ve kudretin taalluk etmesidir.
Her iki ekol de insanın eylemlerinden sorumlu olduğunu kabul eder, ancak iradenin doğası ve Allah’ın iradesiyle ilişkisi konusunda farklı yaklaşımlar sergilerler. Eş’arîlik, Allah’ın iradesinin üstünlüğünü ve insan iradesinin sınırlılığını vurgularken, Mâturidîlik insanın fiillerinin sahibi olarak daha fazla özerkliğe sahip olduğunu öne sürer.
