Ef’al-i mükellefin, yani mükelleflerin fiilleri, İslam hukukunda yükümlülerin yapması veya kaçınması gereken işlerin sınıflandırmasıdır. Bu fiiller, Müslümanın dini emir ve yasaklara muhatap olan eylemlerini içerir. İşte bu kategorilere ait bazı örnekler:
-
Farz: Allah veya Rasûlü’nün kesin delillerle emrettiği fiillere “farz” denir. Örneğin, beş vakit namaz, ramazan orucu, zekat ve hac farz niteliğindedir. Farzlar, başka anlama gelmeyen kesin delillerle sabittir.
-
Vacip: Farzla eşanlamlıdır ve Allah’ın veya Rasûlü’nün yapılmasını bağlayıcı bir şekilde istediği fiillerdir. Vacip, hakkındaki bağlayıcılığın zannî delil ile sabit olduğu fiildir.
-
Sünnet: Peygamberimizin tavsiye ettiği, fakat farz veya vacip olmayan fiillerdir. Örneğin, sünnet namazları kılmak sünnettir.
-
Müstehap: Sevap kazandıran, fakat yapılması zorunlu olmayan fiillerdir. Örneğin, ağlayan bir çocuğu susturmaya çalışmak müstehaptır.
-
Mübah: Ne sevap ne de günah getiren, serbestçe yapılabilecek fiillerdir. Örneğin, yemek yemek mübahtır.
-
Haram: Allah veya Rasûlü’nün kesin delillerle yasakladığı fiillerdir. Örneğin, gıybet etmek haramdır.
-
Mekruh: Hoş karşılanmayan, fakat günah sayılmayan fiillerdir. Mekruh işlerden kaçınılması tavsiye edilir.
-
Müfsid: Topluma zarar veren, huzuru bozan fiillerdir. Bu tür eylemlerden kaçınılmalıdır.
Bu sınıflandırma, Hanefî hukukçulara göre sekiz tanedir. Diğer mezhep müctehitlerine göre ise bu sayı beşe düşer. Ancak temel prensip, Müslümanların bu fiilleri bilinçli bir şekilde gerçekleştirmesi veya kaçınması gerektiğidir.
