12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 18, 19, 20 Cevapları - Meb yayınları

Question

EDEBİYAT VE PSİKOLOJİ

Edebiyat ve psikolojinin bir bilim dalı olarak birbirine yakınlık ve uzaklığıyla ilişkilerinin ele alınması tarihi çok uzaklara dayanmaz. Edebi eserde yer alan insan psikolojisinin tarihini belirleme imkanı zaten yoktur. Bir bilim olarak psikoloji ortaya çıkmadan önce de sanatçı duyarlılığı ve sezgisi edebi eser öznesi olarak psikolojiyi üstü örtük yahut büsbütün belirgin olarak kullanıyordu. Ancak bunun bir bilim olarak ortaya çıkıp ele alınması ve edebi eserdeki psikolojik unsurların saptanması Freud’la başlar.

(...)

Edebiyat ve psikolojinin en belirgin ve genelleştirilebilir ortak özelliği kendilerine insanın bütününü hedef ve malzeme olarak seçmiş olmalarıdır. Gerçekten de beşeri ve sosyal bilimler içinde edebiyat ve psikoloji dışında insanı bütünüyle kavramaya ve onun doğasını tanımaya çalışarak yakinen bilmeye dönük bir çabaları yoktur. Her biri insanın bir başka yönünü ele alma uğraşındadır. Oysa edebiyat ve psikoloji insanı bir bütünlük içinde kavrayarak onun doğasına yaklaşma gayretindedirler. Teknik unsurlardan yalıtıldığında ve genel olarak bakıldığında her ikisinin de insan ruhunu kavramaya, onun düşünce, davranış ve duygularına yön veren bilinçaltı süreçlerine daha yakından bakmaya ve onu çevresinden koparmadan bir “bütün” olarak görmeye çabalayan çalışma sahaları olduğu görülür. Bu duruş ve bakış yakınlığı her iki çalışma disiplinini çoğu bakımdan ortak davranmaya ve birbirinden yararlanmaya götürmektedir.

Psikolojinin edebiyata vereceği en büyük desteklerden biri, yine onun ruhuna uygun olan insanın iç evreniyle ilgili tespitleri olacaktır. Özellikle roman ve hikâye tahlillerinde başvurulan şahıs kadrosu tasniflerinde psikolojiden oldukça detaylı bilgiler alınabilir. Günümüzde, insan ruhuyla bedeni arasındaki ilişkilerin tahlili geçmişe göre daha kolaydır. Bedenin, içinde bulunduğu ruh durumuna göre biçimlendiği, kas sistemlerinin, kan basıncının ruh durumunu yansıttığı artık bilinmektedir. Ruhun, beden üzerindeki etkisine ilişkin pek çok şey zaten öteden beri bilinmekteydi. Ne var ki bu bilgiler ancak şimdi yerli yerine oturtulabilmiştir. Ruhun beden üzerindeki etkisini belli eden ve herkeste düzenli gözlemlenip günlük yaşamda en sık karşılaşılan bir örnek olarak içteki duygu ve heyecanların dışavurumunu gösterebiliriz. Bir insanın hemen bütün ruh durumları, yüz kaslarının gerilim ve gevşemelerinde, bakışlarında, cildinin kanlanmasında, sesinde, kol ve bacaklarının, en başta ellerinin duruşunda açığa vurur kendini. Ruh durumlarına eşlik eden bu belirtiler, söz konusu kimselere çok vakit hiçbir yarar sağlamadığı gibi, içlerinden geçenleri başkalarından gizlemek istiyorlarsa, bu isteklerine aykırı düşer.

Gelgelelim, başkaları için güvenilir ipuçlarıdır hepsi; ilgili ipuçlarına dayanarak bir kimsenin ruhunda neler olup bittiğini anlayabilir, o kimsenin ağzından çıkacak bilinçli sözlerden daha çok bu ipuçlarına bel bağlayabiliriz.

(...)

Kuşkusuz, edebiyat biliminin psikoloji biliminden alacakları edebiyat biliminin ufkunu daha da genişletip onun hareket kabiliyetini daha üst boyutlarına taşırken; psikolojinin de kendi alanını genişletmek ve hareket kabiliyetini artırmak için edebiyat biliminden alacağı pek çok unsur vardır.

1. Okuduğunuz metinde geçen “Teknik unsurlardan yalıtıldığında ve genel olarak bakıldığında her ikisinin de insan ruhunu kavramaya, onun düşünce, davranış ve duygularına yön veren bilinçaltı süreçlerine daha yakından bakmaya ve onu çevresinden koparmadan bir “bütün” olarak görmeye çabalayan çalışma sahaları olduğu görülür.”, “Ruhun beden üzerindeki etkisini belli eden ve herkeste düzenli gözlemlenip günlük yaşamda en sık karşılaşılan bir örnek olarak içteki duygu ve heyecanların dışavurumunu gösterebiliriz.” cümlelerinde altı çizili kelimelerin anlamlarını kullanıldıkları cümlenin bağlamından hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizi TDK’nin Türkçe Sözlük’ünden kontrol ediniz.

2. Metne göre edebiyat ve psikolojinin ortak özellikleri nelerdir? Sizce edebiyat ile psikolojinin başka ortak özellikleri var mıdır? Açıklayınız.

3. Metne göre bir insanın ruh hâliyle bedeni arasındaki ilişkiyi yorumlayabilmek bize neler kazandırır?

4. Metinden hareketle edebiyat ve psikolojinin birbirinden yararlanmasının birbirlerine nasıl bir katkı sağladığını açıklayınız.

5. Metnin konusu ile dil ve anlatım özelliklerini belirleyiniz.

6. Okuduğunuz metinde düşünceyi geliştirme yollarından hangileri kullanılmıştır? Bunun seçilen anlatım biçimine katkısını söyleyiniz.

7. Metindeki yardımcı düşüncelerden hareketle ana düşünceyi belirleyiniz.

Answer 1

1. Metinde geçen “kavramaya” kelimesi, anlamak ve içselleştirmek anlamına gelirken; “dışavurumunu gösterebiliriz” ifadesi, içteki duyguların ve heyecanların dışa yansıtılmasını ifade eder.

2. Metne göre edebiyat ve psikolojinin ortak özellikleri, her ikisinin de insanı bütünüyle kavrama ve onun doğasını tanıma çabası içinde olmalarıdır. Edebiyat ve psikoloji, insan ruhunu, düşünce, davranış ve duygularını anlama ve bu unsurları bir bütün olarak ele alma gayretindedirler. Edebiyat ile psikolojinin başka ortak özellikleri, her ikisinin de insan deneyimini derinlemesine inceleme ve insanın iç dünyasını anlatma arzusunu içermesidir.

3. Bir insanın ruh haliyle bedeni arasındaki ilişkiyi yorumlayabilmek, bize insan davranışlarını ve duygusal tepkilerini daha iyi anlama fırsatı sunar. Bu, hem psikolojik sağlık ve terapi alanında hem de edebi karakter analizi ve yaratımında önemli bir araçtır.

4. Edebiyat ve psikolojinin birbirinden yararlanması, her iki disiplinin de kendi alanlarını genişletmesine ve daha derinlemesine analiz yapabilmesine olanak tanır. Edebiyat, psikolojik teorileri ve bilgileri kullanarak karakterlerin ve olayların daha inandırıcı ve etkileyici bir şekilde tasvir edilmesine katkıda bulunurken; psikoloji, edebi eserlerdeki karakterlerin ve olayların analizi yoluyla insan davranışı ve motivasyonları hakkında daha fazla bilgi edinebilir.

5. Metnin konusu, edebiyat ve psikolojinin birbirleriyle olan ilişkisini ve bu iki disiplinin insan ruhu üzerine yaptıkları çalışmaları ele alır. Dil ve anlatım özellikleri açısından, metin bilgilendirici ve açıklayıcı bir ton kullanır ve teknik terimlerle desteklenmiş akademik bir dil içerir.

6. Metinde düşünceyi geliştirme yolları olarak tanım, karşılaştırma, örnek verme ve analiz kullanılmıştır. Bu yöntemler, metnin seçilen bilgilendirici ve açıklayıcı anlatım biçimine katkıda bulunarak okuyucunun konuyu daha iyi anlamasını sağlar.

7. Metindeki yardımcı düşüncelerden hareketle ana düşünce, edebiyat ve psikolojinin insan ruhunu anlama ve yorumlama çabalarında birbirlerine nasıl katkı sağladıkları ve bu iki disiplinin birbirlerinden nasıl yararlanabileceği üzerinedir.

Edebiyat ve psikoloji arasındaki ilişki, insanın iç dünyasını ve davranışlarını anlamak için zengin bir kaynak sunar ve her iki alanın da birbirlerine katkıda bulunarak daha geniş bir perspektiften insanı anlamalarını sağlar.