Ziya Gökalp’ta sosyoloji ve milliyetçilik kavramlarının iç içe geçmesinin nedenleri, onun toplumsal hafıza ve kültürel milliyetçilik üzerine kurduğu teorilerle açıklanabilir. Gökalp, Türk toplumunun modernleşme sürecinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun çeşitliliğinden bir ulus devlet yapısı inşa etmeyi hedeflemiştir. Bu süreçte, sosyolojiyi, toplumu birleştirecek ve milli kimliği güçlendirecek bir araç olarak görmüştür.
Gökalp’in düşüncesinde, “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” üçlemesi, toplumsal hafızanın inşasında ve milli kimliğin oluşturulmasında merkezi bir rol oynamıştır. Bu üçleme, Türkiye’nin etnik, kültürel ve dinsel çeşitliliğini bir araya getirerek, modern bir ulus devletin temellerini atmayı amaçlamıştır.
Ayrıca, Gökalp’in milliyetçilik anlayışı, etnik temelli olmaktan ziyade kültürel bir milliyetçilik olarak şekillenmiştir. Ona göre, milletlerin karakterleri farklıdır ve bu karakterler, milletleri birbirinden ayıran temel özelliklerdir. Milliyetçilik, milletin birliğini ve kimliğini korumak için önemli bir araçtır ve toplumsal dayanışmayı güçlendirir.
Bu bağlamda, Gökalp’in sosyoloji ve milliyetçilik anlayışı, Türk milliyetçiliğinin temelini oluşturmuş ve Türkiye’nin modernleşme sürecinde önemli bir yere sahip olmuştur. Sosyoloji, Gökalp için, toplumsal yapıyı anlamak ve milli kimliği inşa etmek için kullanılan bir bilim dalı olmuştur.
