Mecliste muhalefetin oluşmasının nedenleri nelerdir? Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının başlıca amaçları nelerdir?

Question

Aşağıdaki metni okuyarak metinin altındaki soruları cevaplayınız.
Mecliste Mustafa Kemal Paşa’nın hazırladığı listeden seçilmekle birlikte gerek saltanatın gerekse hilafetin kaldırılması sürecinde rahatsızlıklarını dile getiren belli bir kesim vardı. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu görüşmeleri sırasında belirginleşen muhalefet ikinci dönemin ikinci toplantı yılında başta mübadele, imar ve iskân ve yabancı okullar konusunda hükûmeti zorlayacak düzeye gelmişti.
5 Kasım 1924 Mübadele İmar ve İskân Vekili hakkında verilen gensorunun hükümet hakkında bir güvenoyuna dönüşmesi üzerine hükûmet güvenoyu almış ancak partiden istifalar da başlamıştı. Muhalefet 17 Kasım 1924 tarihinde Kâzım Karabekir Paşa’nın başkanlığında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulmasıyla resmi bir nitelik kazandı. Ali Fuat, Refet, Cafer Tayyar Paşalar, Rauf, Dr. Adnan (Adıvar), Feridun Fikri Beyler gibi tanınmış kişiler de kurucu olarak partide yer alıyorlardı. Cumhuriyet Halk Fırkasından ayrılan 32 milletvekilinden 28’i yeni partiye katılmıştı. Amaçlarını iktidarı denetlemek olarak açıklayan, her türlü güdüme karşı olduklarını belirten yeni parti yöneticileri dini inanç ve görüşlere saygılı olduklarının altını çiziyorlardı. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, yerinden yönetim ilkesini destekleyen, liberal, demokratik ilkeleri öne çıkaran programıyla dikkat çekiyordu. Diğer yandan tek dereceli seçim, anayasa değişiklikleri için kamuoyu yoklaması, cumhurbaşkanının tarafsızlığı gibi konularda beklentilerini ve mevcut uygulamaya eleştirilerini ortaya koymuşlardı.
[Cemil Öztürk (Editör), İmparatorluktan Ulus Devlete Türk İnkılap Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti,
s.183-184 (Düzenlenmiştir.)]
1.Mecliste muhalefetin oluşmasının nedenleri nelerdir?
2.Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının başlıca amaçları nelerdir?

Answer 1

Metinde belirtilenlere göre, Mecliste muhalefetin oluşmasının nedenleri şunlardır:

1. Saltanat ve Hilafetin Kaldırılması Sürecindeki Rahatsızlıklar: Saltanatın ve hilafetin kaldırılması sürecinde, bu değişikliklerden rahatsızlık duyan belli bir kesim vardı.
2. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Görüşmeleri: Anayasa olarak da bilinen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun görüşmeleri sırasında muhalefet belirginleşmişti.
3. Mübadele, İmar ve İskân Politikaları: Bu konularda hükûmetin politikalarına karşı çıkan ve hükûmeti zorlayacak düzeye gelen muhalefet.
4. Yabancı Okullar Konusu: Yabancı okullarla ilgili politikalar da muhalefetin oluşmasında etkili olmuştur.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının başlıca amaçları ise şunlardır:

1. İktidarı Denetlemek: Parti, iktidarın denetlenmesini ve her türlü güdüme karşı çıkılmasını amaçlamıştır.
2. Dini İnanç ve Görüşlere Saygı: Yeni parti yöneticileri, dini inanç ve görüşlere saygılı olduklarını vurgulamışlardır.
3. Yerinden Yönetim İlkesini Desteklemek: Yerel yönetimlerin güçlendirilmesini ve liberal, demokratik ilkeleri öne çıkarmayı hedeflemiştir.
4. Tek Dereceli Seçim ve Anayasa Değişiklikleri: Tek dereceli seçim sistemi ve anayasa değişiklikleri için kamuoyu yoklaması yapılmasını savunmuştur.
5. Cumhurbaşkanının Tarafsızlığı: Cumhurbaşkanının tarafsız olması gerektiğini ve mevcut uygulamalara eleştirilerini dile getirmişlerdir.

Bu bilgiler, dönemin siyasi dinamiklerini ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kuruluş amaçlarını anlamamız açısından önemlidir.